Πόσοι εργάτες χρειάστηκαν για να χτιστεί ο Παρθενώνας;

Ο Παρθενώνας είναι ένα από τα πιο διάσημα και εμβληματικά μνημεία του αρχαίου κόσμου. Ο ναός αυτός, αφιερωμένος στη θεά Αθηνά, χτίστηκε στο υψηλότερο σημείο της Ακρόπολης, σηματοδοτώντας την αποκορύφωση της κλασικής αρχιτεκτονικής και το πνεύμα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 447 π.Χ. και ολοκληρώθηκε, σε μεγάλο βαθμό, το 438 π.Χ., αν και οι εργασίες για τον γλυπτό διάκοσμο συνεχίστηκαν μέχρι το 432 π.Χ. Το μέγεθος και η λεπτομέρεια του ναού εγείρουν ένα βασικό ερώτημα: πόσοι άνθρωποι εργάστηκαν για να υλοποιηθεί ένα τόσο φιλόδοξο έργο σε μόλις δεκαπέντε χρόνια;

Για την ανέγερση του Παρθενώνα απαιτήθηκε μια τεράστια και εξαιρετικά συντονισμένη προσπάθεια. Αν και ακριβής αριθμός δεν διασώζεται σε αρχαία έγγραφα, οι σύγχρονες εκτιμήσεις, βασισμένες σε ιστορικές πηγές, λογιστικά αρχεία της εποχής και αρχαιολογικά ευρήματα, τοποθετούν το πλήθος των εργατών, τεχνιτών, λιθοξόων, ξυλουργών και καλλιτεχνών σε αριθμούς που ξεπερνούν τους 4.000 συνολικά, με κάποιες εκτιμήσεις να κάνουν λόγο ακόμα και για 5.000 ή 6.000 άτομα συνολικά σε όλη τη διάρκεια του έργου. Ανάμεσά τους, βρίσκονταν εξειδικευμένοι μάστορες, όπως οι λιθοξόοι που δούλευαν το πεντελικό μάρμαρο, αλλά και βοηθητικό προσωπικό που μετέφερε υλικά, φρόντιζε τη στήριξη των κατασκευών και εξασφάλιζε την εύρυθμη λειτουργία του εργοταξίου.

Το έργο συντόνιζε μια τριάδα με κορυφαία ονόματα της ελληνικής τέχνης και τεχνικής: οι αρχιτέκτονες Ικτίνος και Καλλικράτης και, φυσικά, ο Φειδίας, ο οποίος είχε την επίβλεψη όλης της καλλιτεχνικής διακόσμησης. Κάτω από την καθοδήγησή του, ένας μεγάλος αριθμός γλυπτών εργάστηκε για τα αετώματα, τις μετόπες και τη ζωφόρο. Το γιγαντιαίο χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς Παρθένου που δέσποζε στο εσωτερικό, απαιτούσε μια ομάδα εξαιρετικά ικανών καλλιτεχνών και τεχνιτών, οι οποίοι εργάστηκαν με υλικά όπως ο χρυσός και το ελεφαντόδοντο σε εξαιρετικά λεπτεπίλεπτες εργασίες.

Η ανέγερση του Παρθενώνα δεν στηρίχθηκε μόνο σε Αθηναίους. Στα εργοτάξια της Ακρόπολης εργάστηκαν και μέτοικοι, δηλαδή κάτοικοι χωρίς πολιτικά δικαιώματα, αλλά και δούλοι, οι οποίοι έπαιζαν κρίσιμο ρόλο στα πιο βαριά και επίπονα έργα. Η Αθήνα της εποχής του Περικλή, λόγω των εσόδων από το ταμείο της Αθηναϊκής Συμμαχίας, είχε τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσει τέτοια έργα και να στηρίξει χιλιάδες εργάτες με σταθερές πληρωμές, τροφή και στέγη. Η κατασκευή του Παρθενώνα αποτέλεσε ουσιαστικά ένα τεράστιο δημόσιο πρόγραμμα απασχόλησης, που εξασφάλιζε ευημερία στην πόλη και παράλληλα προβολή της δύναμής της.

Η διαχείριση ενός τόσο μεγάλου αριθμού ανθρώπων, χωρίς τη βοήθεια σύγχρονων μηχανών ή τεχνολογιών, αποτελεί από μόνη της ένα τεχνολογικό και διοικητικό θαύμα. Μεταφορά και ανύψωση τεράστιων μαρμάρινων όγκων, συντονισμός πολλαπλών συνεργείων, τήρηση χρονοδιαγραμμάτων και ποιότητας, όλα αυτά επιτεύχθηκαν μέσα σε μια εποχή που βασιζόταν αποκλειστικά στη χειρωνακτική εργασία και την πείρα.