Η μυστική πόλη που έχτισαν οι ΗΠΑ στην έρημο για να φτιάξουν την πρώτη ατομική βόμβα

Στα τέλη του 1942, στην καρδιά της ερήμου του Νέου Μεξικού, ξεκίνησε να χτίζεται μια πόλη που δεν υπήρχε σε κανέναν χάρτη. Δεν υπήρχε όνομα στους ταχυδρομικούς καταλόγους, ούτε διεύθυνση, ούτε επίσημη αναγνώριση. Ήταν η Los Alamos, μια απόλυτα μυστική εγκατάσταση που δημιουργήθηκε από το μηδέν, όχι για να στεγάσει απλώς έναν στρατό επιστημόνων, αλλά για να φέρει εις πέρας την πιο επικίνδυνη και ριζοσπαστική επιστημονική αποστολή του 20ού αιώνα: την κατασκευή της πρώτης ατομικής βόμβας.

Το Πρόγραμμα Μανχάταν είχε ήδη ξεκινήσει με την υπογραφή του Προέδρου Ρούσβελτ, κι ενώ οι ΗΠΑ βρίσκονταν σε πόλεμο με την Ιαπωνία και τη ναζιστική Γερμανία, υπήρχε ο φόβος ότι ο Χίτλερ εργαζόταν πάνω σε ένα υπερόπλο. Ο χρόνος πίεζε. Για να προχωρήσει το σχέδιο με ταχύτητα και μυστικότητα, χρειαζόταν μια τοποθεσία απομονωμένη αλλά προσβάσιμη, μακριά από τα βλέμματα αλλά ικανή να φιλοξενήσει χιλιάδες άτομα. Η λύση βρέθηκε στο οροπέδιο Pajarito κοντά στην Santa Fe. Εκεί, το κράτος απαλλοτρίωσε ένα παλιό σχολείο αγοριών και το μετέτρεψε σε κέντρο για έναν σκοπό που αγνοούσαν σχεδόν όλοι οι συμμετέχοντες.

Στη Los Alamos εργάστηκαν περίπου 6.000 άτομα, μεταξύ των οποίων οι σπουδαιότεροι φυσικοί της εποχής: ο Ρόμπερτ Οπενχάιμερ, ο Ρίτσαρντ Φάινμαν, ο Ένρικο Φέρμι και πολλοί άλλοι. Οι περισσότεροι από αυτούς έφεραν τις οικογένειές τους. Στην πράξη, η πόλη ήταν ένας πλήρως οργανωμένος οικισμός με σπίτια, σχολεία, σούπερ μάρκετ, κινηματογράφο και στρατιωτική φύλαξη. Οι επιστολές των κατοίκων ελέγχονταν, οι εισερχόμενοι ερευνώνταν και όλοι υπέγραφαν συμφωνίες απόλυτης σιωπής. Τα δελτία ταυτότητας δεν ανέφεραν τοποθεσία: απλώς έγραφαν «P.O. Box 1663, Santa Fe». Το ίδιο έγραφαν και τα πιστοποιητικά γεννήσεων των παιδιών που γεννιούνταν εκεί, σαν να προέρχονταν από ένα ταχυδρομικό κουτί και όχι από μια υπαρκτή κοινότητα.

Στη Los Alamos αναπτύχθηκαν δύο βασικά σχέδια για βόμβες. Το πρώτο, με κωδική ονομασία “Little Boy”, βασιζόταν στον εμπλουτισμένο ουράνιο. Το δεύτερο, το “Fat Man”, βασιζόταν στο πλουτώνιο. Το επίπεδο της επιστημονικής δουλειάς που έγινε εκεί ήταν ανυπολόγιστο. Ήταν η πρώτη φορά που η θεωρητική φυσική κλήθηκε να αποδείξει την πιο τρομακτική της υπόσχεση: την καταστροφική δύναμη του ατόμου. Τον Ιούλιο του 1945, η δοκιμή Trinity πραγματοποιήθηκε στο πεδίο Alamogordo. Η πρώτη ατομική έκρηξη στην ιστορία ήταν γεγονός, και η μυστική πόλη είχε φέρει εις πέρας την αποστολή της.

Η ύπαρξη της Los Alamos παρέμεινε απόρρητη μέχρι το τέλος του πολέμου. Όταν οι βόμβες έπεσαν στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, ο κόσμος έμαθε για πρώτη φορά ότι σε μια άγνωστη πόλη της ερήμου είχε χτιστεί ο πυρήνας της νέας εποχής. Όσοι είχαν εργαστεί εκεί αντιμετώπισαν αντικρουόμενα συναισθήματα: υπερηφάνεια για την επιστημονική επίτευξη, φόβο για τις συνέπειες, ενοχές για την καταστροφή. Η πόλη δεν διαλύθηκε αμέσως. Αντίθετα, μετατράπηκε σταδιακά σε εθνικό εργαστήριο, συνεχίζοντας να παίζει ρόλο στην αμερικανική πυρηνική πολιτική.

Η Los Alamos ήταν ένα από τα πιο φιλόδοξα και αμφιλεγόμενα πειράματα κοινωνικής και επιστημονικής μηχανικής του 20ού αιώνα. Μια πόλη-φάντασμα, χτισμένη από το κράτος, γεμάτη ευφυΐες, αποκλεισμένη από τον υπόλοιπο κόσμο και προορισμένη να δημιουργήσει ένα όπλο που άλλαξε για πάντα την ιστορία της ανθρωπότητας.