Τι διαφορές είχαν ο Σάτυρος και ο Φαύνος;

Στην αρχαία Ελλάδα, οι Σάτυροι ήταν πλάσματα μισοί άνθρωποι και μισοί τράγοι, με αυτιά μυτερά, ουρές και συχνά ερεθισμένα χαρακτηριστικά. Ανήκαν στην ακολουθία του Διονύσου και ζούσαν στα δάση, ανάμεσα σε νύμφες, μουσική και κρασί. Δεν ήταν ποτέ ήρωες. Ήταν σύμβολα της αχαλίνωτης επιθυμίας και του γλεντιού.

Οι Ρωμαίοι, όταν εισήγαγαν την ελληνική μυθολογία στο δικό τους πάνθεο, δεν είχαν έναν αντίστοιχο χαρακτήρα έτοιμο. Έτσι, συγχώνευσαν τον ελληνικό Σάτυρο με μια άλλη εγχώρια φιγούρα: τον Φαύνο. Ο Φαύνος υπήρχε ήδη στις ρωμαϊκές παραδόσεις ως θεός των λιβαδιών, των κοπαδιών και των δασών, κάτι ανάμεσα σε βοσκό και μάντη.

Ο Φαύνος ήταν λιγότερο τραχύς και χυδαίος από τον Σάτυρο. Δεν έτρεχε πίσω από νύμφες με τη γλώσσα έξω. Είχε το ίδιο τριχωτό σώμα, κέρατα και πόδια κατσίκας, αλλά συμβόλιζε περισσότερο τη φύση ως σοφή και γόνιμη, και όχι ως ανεξέλεγκτη ορμή. Οι Ρωμαίοι τον σέβονταν και του απέδιδαν χρησμούς, σαν ένα είδος δασικού προφήτη.

Ο Φαύνος ταυτίστηκε με τον ελληνικό Πάνα, που ήταν θεός της άγριας φύσης. Όμως, η σύντηξη δεν ήταν πλήρης. Οι Σάτυροι παρέμειναν δευτερεύοντες χαρακτήρες του διονυσιακού κόσμου, ενώ ο Φαύνος παρέμεινε ιερός, με τους δικούς του ιερείς και τις δικές του γιορτές. Η γιορτή Lupercalia τιμούσε τον ίδιο, με τελετουργίες που οι συμμετέχοντες έτρεχαν ημίγυμνοι και χτυπούσαν γυναίκες με λωρίδες δέρματος για γονιμότητα.

Στην τέχνη, ο Σάτυρος παρουσιάζεται με έκδηλο ερωτισμό και γκριμάτσες, ενώ ο Φαύνος είναι πιο γαλήνιος και στοχαστικός. Ο πρώτος έμοιαζε με μεθυσμένο κωμικό, ο δεύτερος με ήρεμο τσομπάνη που ξέρει μυστικά της φύσης.

Η σύγχυση ανάμεσά τους εντάθηκε στην Αναγέννηση, όταν οι καλλιτέχνες και οι λόγιοι προσπαθούσαν να συμβιβάσουν τα ελληνικά και τα ρωμαϊκά πρότυπα. Στην ποίηση και τη ζωγραφική, ο όρος «Φαύνος» συχνά χρησιμοποιούνταν αντί του «Σάτυρου», ακόμη κι όταν η σκηνή περιείχε διονυσιακά στοιχεία.

Από τον 19ο αιώνα και μετά, ο Φαύνος έγινε πιο ονειρικός, χάρη στη ρομαντική τέχνη και τη μουσική. Ο Ντεμπυσσύ έγραψε το περίφημο «Πρελούδιο στο απομεσήμερο ενός Φαύνου» εμπνευσμένος από ένα ποίημα που παρουσίαζε τον Φαύνο ως υπνωτισμένο ανάμεσα στα φύλλα και τις νύμφες.

Ο Σάτυρος παρέμεινε το αρχετυπικό, ζωώδες κομμάτι του ανθρώπου, ο εσωτερικός μηχανισμός της επιθυμίας, του αστείου και του γλεντιού. Ο Φαύνος, από την άλλη, έγινε σύμβολο της φύσης που ψιθυρίζει, παρατηρεί, διδάσκει. Δύο πλάσματα με κοινές ρίζες αλλά διαφορετική εξέλιξη. Ο ένας σε φεστιβάλ και οινοποσίες, ο άλλος σε σκιερά μονοπάτια και σπηλιές.