Μια ομάδα μισθοφόρων από την Καταλονία κατέλαβε την Αθήνα και έγιναν αφέντες της για 77 χρόνια

Ένα μεσημέρι του Μαρτίου του 1311, στις πεδιάδες του Κηφισού, η αθηναϊκή ιστορία άλλαξε χέρια για δεκαετίες. Ο Γκαλτσέρ ντε Μπλακά, Δούκας των Αθηνών, βρέθηκε νεκρός. Όχι από βυζαντινό δόρυ, ούτε από τουρκικό τόξο. Αλλά από τα σπαθιά μιας αχόρταγης ομάδας Καταλανών μισθοφόρων. Είχαν έρθει για να πολεμήσουν για λογαριασμό του. Και τελικά, τον σκότωσαν.

Η Καταλανική Εταιρεία, γνωστή στην εποχή της ως “Companya Catalana”, δεν ήταν κράτος, ούτε επίσημος στρατός. Ήταν μια αδέσποτη συμμορία βετεράνων του πολέμου, ρομαντικών του αίματος, τροφοδοτημένων από νίκες, λαφυραγωγίες και ψευδαισθήσεις εξουσίας. Αρχικά πολεμούσαν για τους Βυζαντινούς εναντίον των Τούρκων, αλλά οι καυγάδες για τα χρήματα τούς έκαναν να στραφούν εναντίον όλων.

Όταν τους κάλεσε ο Δούκας της Αθήνας να τον βοηθήσουν να εδραιώσει την κυριαρχία του, κανείς δεν περίμενε ότι θα κατέληγε να πεθάνει από το ίδιο το σπαθί τους. Οι Καταλανοί όχι μόνο τον σκότωσαν, αλλά πήραν την Αθήνα. Και όχι για λίγο.

Για 77 ολόκληρα χρόνια, η πόλη των φιλοσόφων, του Παρθενώνα, του Πλάτωνα και του Θουκυδίδη, διοικήθηκε από Καταλανούς μισθοφόρους που μιλούσαν μια άλλη γλώσσα, ακολουθούσαν άλλους νόμους και δεν έτρεφαν καμία αγάπη για το κλασικό παρελθόν της.

Το κράτος τους ονομάστηκε “Δουκάτο των Αθηνών και της Νεοπάτρας”, και περιλάμβανε όχι μόνο την Αττική, αλλά και τμήματα της Στερεάς Ελλάδας και της Θεσσαλίας. Έδρα τους έγινε η Θήβα, όχι η Αθήνα. Η πόλη-σύμβολο του αρχαίου κόσμου είχε μετατραπεί σε σκιά, ενώ η Θήβα ανθούσε υπό τους νέους της άρχοντες.

Η νέα εξουσία εισήγαγε το καταλανικό δίκαιο, το οποίο ήταν άγνωστο στους ντόπιους, και ενίσχυσε την παρουσία Καταλανών εποίκων. Οι Έλληνες δεν μπορούσαν να πάρουν δημόσια αξιώματα. Η Εκκλησία προσπαθούσε να ισορροπήσει ανάμεσα στη Λατινική επιρροή και την Ορθόδοξη πίστη, ενώ η ελληνική αριστοκρατία είτε υποτάχθηκε, είτε εξορίστηκε, είτε αφανίστηκε.

Η Αθήνα δεν αναφέρεται πια ως “πόλη των σοφών”, αλλά ως φεουδαρχικό λάφυρο. Τα κείμενα της εποχής μιλούν για έναν τόπο ξεχασμένο, που ζούσε με τη μνήμη της δόξας και την πραγματικότητα της κατοχής.

Το Δουκάτο των Αθηνών υπό Καταλανική κυριαρχία έφτασε μέχρι τα τέλη του 14ου αιώνα, όταν οι Φλωρεντινοί Ακκορνιάτι (Acciaiuoli) κατέλαβαν την εξουσία, βάζοντας τέλος στην Καταλανική παρουσία. Αλλά η μνήμη αυτών των 77 ετών παραμένει θαμμένη – σχεδόν εξαφανισμένη από τα σχολικά βιβλία, τις ταινίες, ακόμα και τη συλλογική φαντασία.

Ήταν όμως αληθινή. Και για 77 χρόνια, η Αθήνα δεν ήταν ούτε ελληνική, ούτε βυζαντινή. Ήταν καταλανική.