Δεν έριξαν ούτε μία σφαίρα. Οι Τούρκοι έκαναν κάτι χειρότερο στον Β’ Παγκόσμιο

Δεν συμμετείχαν ποτέ στον πόλεμο. Δεν είχαν μέτωπο, δεν έδωσαν μάχες, δεν έθαψαν στρατιώτες. Κι όμως, η Τουρκία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου κουβαλάει μια σκοτεινή σελίδα που δεν γράφεται στα εγχειρίδια. Μια σελίδα χωρίς εκρήξεις, χωρίς πτώματα στα χαρακώματα, μα με άλλου είδους θανάτους. Οικονομικούς. Ηθικούς. Κοινοτικούς. Σαν τομές που κόβουν χωρίς αίμα.

Το 1942, ενώ ολόκληρη η Ευρώπη καιγόταν, η Τουρκία προχώρησε σε ένα από τα πιο ρατσιστικά μέτρα της ιστορίας της. Επέβαλε τον λεγόμενο «Φόρο Περιουσίας» – Varlık Vergisi. Υποτίθεται πως ήταν ένας προσωρινός φόρος ενίσχυσης για την άμυνα της χώρας. Στην πραγματικότητα ήταν εργαλείο εκκαθάρισης. Δεν στόχευε Τούρκους. Στόχευε Έλληνες, Αρμένιους και Εβραίους.

Οι χρεώσεις γίνονταν αυθαίρετα. Ένας Έλληνας καταστηματάρχης μπορούσε να δει ένα πρωί στο χαρτί ένα ποσό τόσο εξωφρενικό, που δεν θα μπορούσε να το αποπληρώσει ούτε πουλώντας όλο του το εμπόρευμα. Πολλοί δεν πρόλαβαν να πουλήσουν καν. Οι φόροι έπρεπε να πληρωθούν μέσα σε 15 μέρες. Αλλιώς, τάγματα εργασίας.

Αυτοί που δεν πλήρωσαν, στάλθηκαν σε μέρη όπως το Ασκκαλέ, στα βάθη της Ανατολίας. Έκαναν καταναγκαστικά έργα σε θερμοκρασίες υπό το μηδέν. Κουβαλούσαν πέτρες, σκάβανε παγωμένο χώμα, κοιμόντουσαν σε παράγκες. Πολλοί πέθαναν. Όχι γιατί τους σκότωσαν με σφαίρες. Πέθαναν από το κρύο, από την πείνα, από την εξόντωση.

Το πιο θλιβερό; Αυτοί οι άνθρωποι ήταν πολίτες της Τουρκίας. Δεν ήταν κατάσκοποι, δεν ήταν εχθροί. Ήταν Κωνσταντινουπολίτες, Ιμβριώτες, Τενεδίοι. Που ξαφνικά ανακάλυψαν ότι δεν ανήκουν πια. Ότι το να μιλάς ελληνικά ή αρμένικα, το να έχεις εβραϊκό επίθετο, ήταν αρκετό για να χάσεις τα πάντα.

Ο «Φόρος Περιουσίας» δεν ήταν απλώς ένα χαράτσι. Ήταν οικονομική γενοκτονία. Κατέστρεψε ολοκληρωτικά τις μειονοτικές κοινότητες. Οι Έλληνες της Πόλης, που κάποτε μετρούσαν πάνω από 100.000, άρχισαν να μειώνονται ραγδαία. Το πλήγμα δεν ήταν μόνο οικονομικό – ήταν ηθικό, υπαρξιακό, πολιτισμικό.

Το 1944, μετά από διεθνείς πιέσεις, η Τουρκία αναγκάστηκε να καταργήσει το μέτρο. Αλλά ήταν πια αργά. Τα καταστήματα είχαν αλλάξει χέρια. Οι επιχειρήσεις είχαν χαθεί. Οι μνήμες είχαν χαραχτεί. Και το μήνυμα είχε περάσει: οι μειονότητες δεν είναι ευπρόσδεκτες.

Έτσι, χωρίς να πέσει καμιά σφαίρα, έσβησαν οικογένειες, κοινότητες, ιστορίες αιώνων. Η Τουρκία δεν πολέμησε στον Β’ Παγκόσμιο. Αλλά για τις ελληνικές οικογένειες που ζούσαν στην επικράτειά της, ο πόλεμος είχε κιόλας χαθεί.