Πόσα εκατομμύρια ήταν οι Ιταλικές αποζημιώσεις για την Ελλάδα; Μας έστειλαν κάποια σάπια μηχανήματα και μετά το θέμα ξεχάστηκε

Τον Φεβρουάριο του 1947, στην αίθουσα των Παρισίων όπου υπογράφονταν οι μεταπολεμικές συνθήκες, οι νικητές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου υπαγόρευαν στους ηττημένους τους όρους της ειρήνης. Η Ιταλία, αν και είχε ήδη αλλάξει στρατόπεδο στο τέλος του πολέμου, λογιζόταν επίσημα ως επιτιθέμενη δύναμη. Στη λίστα των κρατών που δικαιούνταν πολεμικές αποζημιώσεις βρισκόταν και η Ελλάδα.

Η συμφωνία ήταν ξεκάθαρη: η Ιταλία όφειλε να καταβάλει στην Ελλάδα 105 εκατομμύρια δολάρια της εποχής, σε εμπορεύματα και υπηρεσίες. Το ποσό αυτό δεν ήταν αυθαίρετο. Βασιζόταν στις υλικές καταστροφές, τις λεηλασίες, την υποστήριξη των κατοχικών δυνάμεων, αλλά και τα εγκλήματα που είχαν διαπράξει ιταλικά στρατεύματα σε ελληνικό έδαφος. Οι Έλληνες είχαν πολεμήσει από τον Οκτώβριο του 1940 μέχρι την πλήρη κατάληψη της χώρας. Εκατοντάδες χωριά και υποδομές είχαν καταστραφεί. Κι όμως, το ποσό ήταν σχεδόν συμβολικό μπροστά στο εύρος της ζημιάς.

Το ποσό των 105 εκατομμυρίων δολαρίων έπρεπε να δοθεί σε βάθος 7 ετών, και όχι σε μετρητά, αλλά σε «είδος»: γεωργικά μηχανήματα, τρένα, εμπορεύματα, υπηρεσίες, εξοπλισμό. Ήταν μια επιλογή που ευνοούσε τους Ιταλούς, διότι τους επέτρεπε να δώσουν ό,τι παρήγαγαν ήδη, χωρίς να αποψιλώσουν τον κρατικό προϋπολογισμό.

Η πρώτη φάση της αποζημίωσης ξεκίνησε το 1949, με αποστολές εξοπλισμού προς την Ελλάδα. Όμως τα προβλήματα ξεκίνησαν αμέσως. Πολλά από τα μηχανήματα ήταν παλιά, ελαττωματικά ή άχρηστα. Η γραφειοκρατία βραχυκύκλωνε τα πάντα. Ένα μεγάλο μέρος της αποζημίωσης δεν παραδόθηκε ποτέ. Η Ιταλία δήλωνε ότι είχε τηρήσει τις υποχρεώσεις της. Η Ελλάδα δεν είχε ούτε τη δύναμη ούτε τα μέσα να πιέσει.

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’50, το θέμα είχε πρακτικά σβήσει από την πολιτική ατζέντα. Ο Ψυχρός Πόλεμος έφερνε ΗΠΑ και ΝΑΤΟ στο προσκήνιο. Η Ιταλία μετατρεπόταν σε δυτικό σύμμαχο. Και η Ελλάδα, χτυπημένη από τον Εμφύλιο και εξαρτημένη από την αμερικανική βοήθεια, δεν είχε περιθώριο να επιμείνει σε μια οικονομική διεκδίκηση που θεωρούνταν «κλειστό θέμα».

Το ελληνικό κοινό ουσιαστικά δεν έμαθε ποτέ ότι η Ιταλία είχε καταδικαστεί να πληρώσει. Οι αναφορές στις ιταλικές αποζημιώσεις είναι ελάχιστες, θαμμένες κάτω από το βάρος του κατοχικού δανείου και της γερμανικής βαρβαρότητας. Κι όμως, υπήρχαν περιοχές όπως η Κεφαλονιά, η Πίνδος, η Δυτική Μακεδονία, όπου οι Ιταλοί είχαν διαπράξει εκτελέσεις, βασανιστήρια, καταστροφές – όχι οι Γερμανοί.

Σήμερα, τα 105 εκατομμύρια δολάρια του 1947 θα αντιστοιχούσαν σε πάνω από 1,3 δισεκατομμύρια ευρώ. Δεν πληρώθηκαν ποτέ στο ακέραιο. Κανείς δεν ζήτησε την καταβολή τους. Δεν μπήκαν ποτέ στον δημόσιο διάλογο. Κι όμως, αποτελούν ένα από τα πιο σιωπηλά και ξεχασμένα κεφάλαια της μεταπολεμικής ελληνικής ιστορίας. Όχι επειδή δεν υπήρξε καταστροφή. Αλλά επειδή κανείς δεν φώναξε αρκετά για να ακουστεί.