Ο πρώτος άνθρωπος στην ιστορία που τύπωσε αποκλειστικά ελληνικό βιβλίο

Η Κωνσταντινούπολη είχε ήδη πέσει. Οι λόγιοι διασκορπίζονταν στην Ευρώπη σαν κομμάτια χαμένου παζλ. Κι όμως, μέσα σ’ αυτή τη διάλυση, ένας Έλληνας κατάφερε κάτι που δεν είχε ξαναγίνει ποτέ: να κάνει την ελληνική γλώσσα πρώτο θέμα σε μια τυπογραφική πρέσα. Το 1476, ο Κωνσταντίνος Λάσκαρις τύπωσε στη γλώσσα του Ομήρου το πρώτο βιβλίο που ήταν εξ ολοκλήρου στα ελληνικά. Δεν είχε ούτε μια λατινική λέξη.

Γεννήθηκε στην Πόλη το 1434, από βυζαντινή αριστοκρατία. Μαθήτευσε δίπλα στον Ιωάννη Αργυρόπουλο. Όταν οι Τούρκοι μπήκαν στην Κωνσταντινούπολη, ο Λάσκαρις αιχμαλωτίστηκε. Απελευθερώθηκε, όμως, και έφυγε για Κρήτη ή Ρόδο. Η περιπλάνησή του τον έφερε μέχρι το Μιλάνο, στην αυλή του Φραγκίσκου Σφόρτζα, για να διδάξει ελληνικά στην κόρη του, Ιππολύτη.

Εκεί της έγραψε ένα διδακτικό έργο: την «Επιτομή των οκτώ του λόγου μερών», ένα γραμματικό εγχειρίδιο. Ένα κείμενο απλό αλλά τεράστιας σημασίας, αφού αποτέλεσε τη βάση για τη διδασκαλία της ελληνικής σε όλη την Ιταλία. Χρόνια αργότερα, το χειρόγραφο αυτό έγινε το πρώτο βιβλίο που τυπώθηκε ποτέ αποκλειστικά στα ελληνικά, με τυπογραφικούς χαρακτήρες ειδικά σχεδιασμένους για αυτό.

Την έκδοση ανέλαβε ο Δημήτριος Δαμιλάς, επίσης Έλληνας, που χάραξε τους χαρακτήρες βασισμένος στα χειρόγραφα του Λάσκαρι. Η εκτύπωση τελείωσε στις 30 Ιανουαρίου 1476 στο Μιλάνο, κι έγινε το πρώτο τεκμηριωμένο ελληνικό βιβλίο στην ιστορία της τυπογραφίας. Όχι απλώς μετάφραση. Όχι παράρτημα. Ένα καθαρόαιμο ελληνικό κείμενο που στάθηκε ισότιμα δίπλα στα λατινικά και ιταλικά έργα.

Ο Λάσκαρις δεν σταμάτησε εκεί. Μετέφρασε Πλούταρχο, έγραψε για την ετυμολογία, τη σύνταξη, τους τόνους και την ορθογραφία. Κατέληξε στη Μεσσήνη της Σικελίας, όπου ίδρυσε σχολή και δίδαξε ελληνικά μέχρι τον θάνατό του το 1501, από πανώλη. Όλη του η συλλογή με πολύτιμα χειρόγραφα δωρίστηκε στην κοινότητα. Από εκεί, μεταφέρθηκε στην Ισπανία, και σήμερα 76 από αυτά βρίσκονται στη Μαδρίτη.

Δεν ήταν τυπογράφος. Δεν ήταν τυχοδιώκτης. Ήταν ένας δάσκαλος. Αλλά μέσα από αυτόν, το ελληνικό πνεύμα πάτησε για πρώτη φορά το πιεστήριο. Και από τότε δεν σταμάτησε να μιλά.