Δεν ήξεραν τι κρατούν στα χέρια τους. Ήταν ο πρώτος ουρανός της ανθρωπότητας, φτιαγμένος πριν 3.600 χρόνια

Ήταν το 1999, όταν δύο παράνομοι κυνηγοί θησαυρών ανέβηκαν σε έναν λόφο κοντά στην πόλη Νέμπρα της Γερμανίας. Είχαν μαζί τους έναν απλό ανιχνευτή μετάλλων, ελπίζοντας να βρουν αρχαία αντικείμενα για πώληση στη μαύρη αγορά. Κι όμως, δεν είχαν ιδέα ότι εκείνη τη μέρα θα κρατούσαν στα χέρια τους ένα από τα πιο μυστηριώδη και αρχαία τεχνολογικά αντικείμενα της Ιστορίας.

Έθαψαν ξανά πρόχειρα τον θησαυρό, τον πούλησαν φτηνά, και ο δίσκος πέρασε από χέρι σε χέρι — σαν ένα κομμάτι σκουριάς. Όμως όταν έφτασε στα χέρια αρχαιολόγων το 2002, η πραγματικότητα πάγωσε τους πάντες: ο χάλκινος αυτός δίσκος, διαμέτρου 32 εκατοστών, περιείχε ένθετα φύλλα χρυσού που σχημάτιζαν τον Ήλιο, τη Σελήνη και αστέρια.

Ανάμεσά τους διακρίνονται οι Πλειάδες, μια μικρή ομάδα άστρων που έχουν ιδιαίτερη σημασία για τις αγροτικές κοινωνίες. Και δίπλα, ένας χρυσός κύκλος — ίσως η Πανσέληνος. Ένα λεπτό χρυσό τόξο, αργότερα προστιθέμενο, δείχνει το ηλιοβασίλεμα στο θερινό ηλιοστάσιο, κάτι που φαίνεται να είχε χρήση ημερολογιακή ή τελετουργική.

Μετά από χημικές αναλύσεις και χρονολόγηση των μετάλλων, οι ειδικοί κατέληξαν: το αντικείμενο κατασκευάστηκε γύρω στο 1600 π.Χ., στην Εποχή του Χαλκού. Το θάψιμο έγινε σκόπιμα, πιθανόν ως τελετουργία, μαζί με δύο ξίφη, δύο πέλεκεις, ένα σκαρπέλο και ένα χάλκινο βραχιόλι. Ολόκληρη η σκηνή θυμίζει προσφορά σε θεότητες ή ταφή κάποιου σημαντικού ατόμου με “ουράνιες” γνώσεις.

Το περίεργο όμως είναι το εξής: δεν υπήρχε ως τότε κανένα γνωστό εύρημα στην Ευρώπη που να αποτυπώνει τον ουρανό τόσο καθαρά, τόσο παλιό και τόσο σωστά. Η σύλληψη της εικόνας θυμίζει τεχνογνωσία της Μεσοποταμίας ή της Αιγύπτου. Κι όμως, έγινε από μια κεντροευρωπαϊκή φυλή της Εποχής του Χαλκού, που ίσως συνδύαζε μυθολογία και αστρονομία με τρόπους που μόλις τώρα αρχίζουμε να κατανοούμε.

Ο Δίσκος της Νέμπρα έγινε σημείο πολιτισμικής σύγκρουσης. Ορισμένοι αμφισβήτησαν αρχικά την αυθεντικότητά του, εξαιτίας της παράνομης ανακάλυψής του. Μα οι μετέπειτα έρευνες έδειξαν πως το κράμα των μετάλλων και η πατίνα του δεν μπορούν να έχουν φτιαχτεί τεχνητά. Είναι αυθεντικός. Είναι αρχαίος. Και είναι μοναδικός.

Σήμερα, θεωρείται ο παλαιότερος απεικονιστικός χάρτης του ουρανού στον κόσμο. Δεν είναι ημερολόγιο, δεν είναι ημερολογιακό εργαλείο με ακρίβεια. Είναι όμως σύμβολο κατανόησης του ουρανού από ανθρώπους που δεν ήξεραν γραφή, αλλά μπορούσαν να παρατηρήσουν τα άστρα και να τα μεταφέρουν πάνω σε μέταλλο με τελετουργική ακρίβεια.

Ποιος τον κατασκεύασε; Ποιος τον χρησιμοποίησε; Γιατί τον έθαψε; Δεν θα το μάθουμε ποτέ. Μα το βέβαιο είναι ένα: για πρώτη φορά στην Ιστορία της ανθρωπότητας, κάποιος σήκωσε το βλέμμα του στον ουρανό… και τον χάραξε.