Έβγαζαν χρώμα από σαπισμένα κοχύλια. Κι όμως, αυτό το χρώμα κόστιζε όσο ολόκληρο σπίτι

Στους λόφους γύρω από την Τύρο, ακόμα και σήμερα, αν σκάψεις, θα βρεις στο χώμα υπολείμματα από χιλιάδες μικρά κοχύλια. Είναι ό,τι απέμεινε από τη βιομηχανία που έβαψε την ιστορία: την πορφύρα. Ένα χρώμα που έβγαινε με βάρβαρη ακρίβεια από τα εντόσθια σαπισμένων θαλάσσιων σαλιγκαριών. Δεν ήταν απλώς χρώμα. Ήταν εξουσία.

Οι Φοίνικες χρειάζονταν περίπου 10.000 κοχύλια Murex για να παράγουν μόλις 1 γραμμάριο από την περίφημη βαφή. Η διαδικασία είχε δυσοσμία που κρατούσε εβδομάδες. Τα κοχύλια άνοιγαν ένα-ένα με μικρό εργαλείο, αφαιρούσαν έναν μικροσκοπικό αδένα και άφηναν τον χυμό του να σαπίσει στον ήλιο μέσα σε πήλινα δοχεία. Ο χυμός έπρεπε να εκτεθεί με ακρίβεια σε φως, αέρα και θερμοκρασία. Μόνο τότε αποκτούσε εκείνο το βαθύ μωβ-κόκκινο που λατρεύτηκαν από βασιλιάδες.

Η πορφύρα δεν ήταν προϊόν πολυτελείας. Ήταν στρατηγικό αγαθό. Κανένας βασιλιάς, αυτοκράτορας ή ιερέας δεν φορούσε κάτι πορφυρό χωρίς να έχει πληρώσει μια περιουσία. Το χρώμα αυτό, από μόνο του, μπορούσε να αγοράσει σπίτι. Κι επειδή η ποσότητα ήταν τόσο περιορισμένη, οι Φοίνικες έκαναν εμπόριο με τους μεγαλύτερους ηγεμόνες της εποχής, κρατώντας τον τύπο της βαφής τους μυστικό.

Ο μύθος λέει πως ο Μελκάρτ, θεός της Τύρου, περπατούσε στην ακτή με το σκυλί του, όταν το ζώο δάγκωσε ένα από τα κοχύλια. Η μουσούδα του γέμισε από αυτό το βαθύ μωβ, και έτσι ανακαλύφθηκε η βαφή. Από τότε, το χρώμα ονομάστηκε «πορφύρα των θεών». Αλλά η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο βρώμικη. Κυριολεκτικά. Η μυρωδιά ήταν τόσο αποπνικτική που τα εργαστήρια κατασκευής χτίζονταν πάντα έξω από τα τείχη των πόλεων.

Όσο η Τύρος και η Σιδώνα παρήγαγαν την πορφύρα, είχαν στα χέρια τους παγκόσμια δύναμη. Οι Ρωμαίοι την απαγόρευσαν για κοινούς θνητούς. Μόνο ο αυτοκράτορας μπορούσε να φορέσει χιτώνα με αυτό το χρώμα. Το παραμικρό ένδυμα που είχε ίχνος από πορφύρα μπορούσε να οδηγήσει κάποιον στη φυλακή. Το χρώμα είχε γίνει σύμβολο του Θεού. Αλλά ξεκινούσε από σαπισμένο ζουμί κοχυλιών.

Όταν το 1909 αρχαιολόγοι άρχισαν να σκάβουν έξω από την Τύρο, βρήκαν βουνά από σπασμένα κοχύλια, μαυρισμένα και σάπια. Ήταν ό,τι απέμεινε από το χρώμα που ντύθηκε η εξουσία για πάνω από 1.000 χρόνια. Κανένας άλλος λαός δεν έβγαλε ποτέ τόσο σπουδαίο αγαθό από κάτι τόσο αηδιαστικό. Και κανείς δεν το ξανάκανε τόσο καλά όσο οι Φοίνικες.