Έβγαζαν τρία διαφορετικά διαβατήρια για την ίδια χώρα. Και κανείς δεν ήξερε ποιο να δείξει στα σύνορα.
Στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία, κυκλοφορούσαν τρία διαφορετικά διαβατήρια. Δεν υπήρχε ενιαία υπηκοότητα.
Η Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία ήταν μια χώρα με κοινό στρατό, κοινή εξωτερική πολιτική, κοινό ναυτικό και κοινό εθνόσημο. Αλλά όταν ερχόταν η ώρα να δείξεις ποιος είσαι στο εξωτερικό, έπρεπε πρώτα να αποφασίσεις… σε ποια μισή χώρα ανήκεις. Κι αν ήσουν Κροάτης, η χώρα σου δεν υπήρχε ούτε στη μία ούτε στην άλλη μισή.
Στην Αυστροουγγαρία δεν υπήρχε μία ενιαία υπηκοότητα. Ήσουν είτε υπήκοος του αυστριακού τμήματος, είτε του ουγγρικού. Ονομάζονταν επίσημα Cisleithania και Transleithania, ανάλογα με το ποια πλευρά του ποταμού Λέιθα βρισκόσουν. Δεν μπορούσες να είσαι και τα δύο. Ούτε να διαλέξεις. Ήσουν καταγεγραμμένος με βάση την καταγωγή, τη γλώσσα, τη γεωγραφία και τον διοικητικό παραλογισμό.
Τα διαβατήρια ήταν τρία. Ένα για την αυστριακή πλευρά, ένα για την ουγγρική, και ένα τρίτο, εντελώς ιδιαίτερο, για το βασίλειο της Κροατίας-Σλαβονίας, το οποίο τυπικά ήταν τμήμα της Ουγγαρίας αλλά επέμενε να εκδίδει δικά του διαβατήρια, στα κροατικά και στα γαλλικά, με το δικό του οικόσημο. Στην πράξη, κάθε ταξιδιώτης ήταν μόνος του με το πρόβλημα. Δεν υπήρχε οδηγία. Δεν υπήρχε επίσημο πρότυπο.
Η απόλυτη παραφροσύνη φαινόταν όταν ένας Αυστριακός και ένας Ούγγρος έβγαιναν μαζί από τη χώρα τους. Ήταν πολίτες του ίδιου κράτους, αλλά τα διαβατήρια τους ήταν διαφορετικά. Οι υπάλληλοι στα σύνορα, σε τρίτες χώρες, δεν καταλάβαιναν ποια χώρα εκπροσωπεί το κάθε έγγραφο. Υπήρχαν περιπτώσεις όπου ζητούσαν «διευκρινιστικά έγγραφα» από τον ταξιδιώτη για να αποδείξει ότι ανήκει πράγματι σε “κάτι ενιαίο”.
Ακόμα πιο μπερδεμένο ήταν το καθεστώς της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Τεχνικά ανήκε και στους δύο αλλά ταυτόχρονα σε κανέναν. Οι κάτοικοι της δεν είχαν διαβατήρια ούτε αυστριακά ούτε ουγγρικά. Εκεί, ακόμα και οι προξενικές υπηρεσίες δεν ήξεραν τι να κάνουν όταν κάποιος Βόσνιος ζητούσε χαρτιά για το εξωτερικό.
Το αποτέλεσμα ήταν μια αυτοκρατορία με ενιαίο στέμμα και τρεις τύπους διαβατηρίων. Ήταν σαν να έχεις ένα κράτος, αλλά να μην μπορείς να αποδείξεις εύκολα ότι είσαι πολίτης του. Και μέσα σ’ αυτό το διοικητικό χάος, ετοιμαζόταν ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
