Για να απαλλαγούν από τον στρατό στην Τουρκία, οι ομοφυλόφιλοι έπρεπε να δείξουν φωτογραφία σεξουαλικής πράξης με άλλον άντρα

Η Τουρκία έχει υποχρεωτική στρατιωτική θητεία για όλους τους άνδρες πολίτες της. Δεν υπάρχουν εξαιρέσεις για θρησκευτικές ή ιδεολογικές πεποιθήσεις, ούτε για σεξουαλικό προσανατολισμό. Όμως υπάρχει ένα παράθυρο απαλλαγής που, για δεκαετίες, λειτουργούσε ως παγίδα εξευτελισμού: η κατηγορία της “ψυχικής διαταραχής”. Και η ομοφυλοφιλία καταγραφόταν σε αυτή την κατηγορία.

Η Τουρκία δεν ποινικοποιεί επίσημα την ομοφυλοφιλία, αλλά στο στρατιωτικό σύστημα θεωρείται παθολογική κατάσταση. Το αποτέλεσμα; Για να γλιτώσει ένας γκέι άνδρας τη στράτευση, έπρεπε να αποδείξει στην επιτροπή ότι είναι “ανίκανος” να υπηρετήσει – με τρόπους που θα προκαλούσαν σοκ ακόμα και σε σύστημα οπισθοδρομικής δικτατορίας.

Μαρτυρίες από τη δεκαετία του 2000 και νωρίτερα περιγράφουν μια διαδικασία εξευτελισμού. Ο στρατός ζητούσε από τους αιτούντες να προσκομίσουν “αποδείξεις” της ομοφυλοφιλίας τους. Σε κάποιες περιπτώσεις, αυτό σήμαινε να καταθέσουν φωτογραφίες ή βίντεο σεξουαλικής πράξης με άλλον άντρα. Οι επιτροπές επέμεναν η φωτογραφία να δείχνει καθαρά το πρόσωπο του αιτούντος, ώστε να μην υπάρξει “αμφιβολία ταυτότητας”.

Ακόμα πιο ανατριχιαστικό είναι πως ορισμένες στρατιωτικές επιτροπές απαιτούσαν ο αιτών να είναι “παθητικός” στην πράξη, γιατί πίστευαν πως μόνο τότε αποδεικνύεται “πραγματική” ομοφυλοφιλία. Η ακραία αυτή προσέγγιση αποκάλυπτε πλήρως την άγνοια, τον σεξισμό και τον θεσμικό ρατσισμό που κυριαρχούσε στο στρατιωτικό κατεστημένο.

Κάποιοι, μην αντέχοντας την ταπείνωση, δήλωναν άλλες ψυχικές ασθένειες. Άλλοι υπέβαλλαν βίντεο και φωτογραφίες που τραβούσαν με ψευτοσεξουαλικούς συντρόφους ή και επαγγελματίες, μόνο και μόνο για να γλιτώσουν την καψώνια, την κακομεταχείριση και τη βία. Πολλές φορές, μετά την απαλλαγή, η “διάγνωση” έμενε στον φάκελό τους. Και αυτό μπορούσε να τους στοιχίσει δουλειές, βίζες, κοινωνικό σεβασμό.

Η ταπείνωση δεν σταματούσε στην επιτροπή. Οι στρατολόγοι κρατούσαν αρχείο. Έγραφαν στον φάκελο ότι ο άνδρας ήταν “ψυχολογικά ακατάλληλος” λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού, κάτι που μπορούσε να καταστρέψει τη ζωή του στο μέλλον. Σε μια χώρα όπου η κοινωνική αποδοχή των ΛΟΑΤΚΙ+ είναι ακόμα χαμηλή, η “επίσημη σφραγίδα” γινόταν εργαλείο στιγματισμού.

Οι μαρτυρίες που έγιναν γνωστές στη Δύση μέσα από ντοκιμαντέρ, διεθνή ρεπορτάζ και αφηγήσεις πρώην στρατευμένων, σοκάρουν για την απανθρωπιά τους. Και όλα αυτά, στο πλαίσιο ενός κράτους που επιμένει να θεωρεί τον στρατό ιερό θεσμό και συνώνυμο της ανδρικής ταυτότητας.

Τα τελευταία χρόνια, οι πρακτικές αυτές φαίνεται να έχουν μειωθεί, τουλάχιστον σε επίσημο επίπεδο. Δεν σημαίνει όμως ότι έχουν εξαφανιστεί. Η διαδικασία απαλλαγής για λόγους σεξουαλικότητας παραμένει εξευτελιστική, και οι αιτούντες συχνά προτιμούν να σιωπούν. Το κοινωνικό κόστος εξακολουθεί να είναι βαρύ. Και η Τουρκία δεν έχει ακόμη αναγνωρίσει θεσμικά την ύπαρξη, τα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια των γκέι πολιτών της.

Όταν ένας άνθρωπος πρέπει να αποδείξει με φωτογραφία τον σεξουαλικό του ρόλο για να αποφύγει τον στρατό, δεν πρόκειται για δικαίωμα. Πρόκειται για καταναγκασμό. Και αυτό είναι κάτι που καμία χώρα δεν δικαιούται να απαιτεί.