Γιατί τα φιστίκια κάποτε ήταν κατακόκκινα; Ήταν ένα πανέξυπνο κόλπο για να κρύβουν την αλήθεια.
Κάποτε τα φυστίκια δεν ήταν μπεζ ή πράσινα. Ήταν κατακόκκινα. Όχι από τη φύση τους — αλλά από ένα εμπορικό τρικ που έκρυβε λεκέδες, χειρωνακτικές πρακτικές και χαμηλής ποιότητας εισαγωγές.
Δεν ήταν διακοσμητικά, ούτε γιορτινά. Τα φυστίκια με το κατακόκκινο κέλυφος που εμφανίστηκαν μαζικά στην Αμερική τον 20ό αιώνα ήταν αποτέλεσμα μιας πολύ συγκεκριμένης ανάγκης. Ο καρπός είχε λεκέδες. Το μάζεμα γινόταν με γυμνά χέρια, τα κελύφη σκουραίναν από τους χυμούς, και το προϊόν έχανε την εμπορική του λάμψη. Η λύση; Κόκκινη βαφή. Πολλή.
Η πρακτική ξεκίνησε κυρίως σε φυστίκια που εισάγονταν από Ιράν και Συρία. Τα φτηνά φορτία έφταναν στις ΗΠΑ με εμφανή σημάδια φθοράς, και οι έμποροι άρχισαν να τα βάφουν με έντονο κόκκινο χρώμα, ώστε να φαίνονται «φρέσκα», «καθαρά» και —κατά κάποιον τρόπο— πιο εντυπωσιακά στο ράφι. Το αποτέλεσμα ήταν ένα προϊόν που δεν έμοιαζε με τίποτα φυσικό.
Το κόκκινο φυστίκι έγινε εμπορική επιτυχία, ιδίως τις δεκαετίες του ’50 και του ’60, όταν το χρώμα του ταίριαζε με τις χριστουγεννιάτικες βιτρίνες και τις θεαματικές συσκευασίες. Για πολλά χρόνια, τα παιδιά στην Αμερική πίστευαν πως έτσι είναι τα φυστίκια από τη φύση τους. Στην πραγματικότητα, έτρωγαν βαφή τροφίμων τύπου Red Dye No. 40.
Η πρακτική σταμάτησε όταν η εγχώρια παραγωγή φυστικιών στις Ηνωμένες Πολιτείες αυξήθηκε και ο εκσυγχρονισμός της συγκομιδής περιόρισε τους λεκέδες. Τα «καθαρά» φυστίκια δεν χρειάζονταν βάψιμο. Οι καταναλωτές προτίμησαν τη φυσική τους όψη. Έτσι, τα κόκκινα φυστίκια πέρασαν στην ιστορία σαν ένα ξεχασμένο εμπορικό τέχνασμα.
Στην Ελλάδα, τα φυστίκια Αιγίνης —ανώτερης ποιότητας και με πιο λεπτό κέλυφος— δεν είχαν ποτέ τέτοιο πρόβλημα. Η συγκομιδή τους ήταν πάντα προσεκτική και το φυσικό τους χρώμα ελκυστικό. Για τους Έλληνες, το κόκκινο φυστίκι ήταν απλώς μια αλλόκοτη εικόνα του εξωτερικού. Μια αισθητική παραπλάνηση χωρίς λόγο.
Κι όμως, εκατομμύρια άνθρωποι μεγάλωσαν με εκείνο το τεχνητά έντονο χρώμα. Έγινε κομμάτι της αισθητικής τους μνήμης, όπως τα πορτοκαλί αναψυκτικά ή τα μπλε γλειφιτζούρια. Ήταν όμορφο; Ίσως. Ήταν αλήθεια; Καθόλου. Ήταν όμως αρκετά έξυπνο ώστε να κρύψει την πραγματικότητα, έστω και για λίγο.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
