Γιατί τα παιδιά ζωγραφίζουν ανθρώπους χωρίς σώμα, μόνο κεφάλι και χέρια και πόδια κολλημένα σε αυτό;
Τα πρώτα παιδικά σχέδια συχνά δείχνουν ανθρώπους χωρίς σώμα. Γιατί το κάνουν τα παιδιά; Είναι φυσιολογικό ή σημάδι ανησυχίας;
Στα πρώτα τους σχέδια, πολλά παιδιά αποδίδουν τον άνθρωπο σαν μια σφαίρα με χέρια και πόδια που ξεπηδούν απευθείας από το κεφάλι. Δεν είναι ένδειξη τεμπελιάς, ούτε έλλειψη αντίληψης. Είναι ένα στάδιο. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στάδια της παιδικής ανάπτυξης, τόσο συχνό που οι ειδικοί του έχουν δώσει και όνομα: headfooters ή στα ελληνικά, «κεφαλοπόδαροι».
Από την ηλικία των δύο έως περίπου πέντε ετών, τα παιδιά αρχίζουν να σχεδιάζουν ανθρώπινες μορφές. Δεν έχουν ακόμα την αντίληψη του κορμού ως κάτι ξεχωριστό ή αναγκαίο. Για εκείνα, όλα ξεκινούν από το κεφάλι: τα μάτια, το στόμα, η φωνή, το φαγητό, οι λέξεις. Αντιλαμβάνονται το κεφάλι ως το “κέντρο ελέγχου” του σώματος. Οπότε, αν πρέπει να σχεδιάσουν έναν άνθρωπο, ξεκινούν από εκεί. Τα χέρια και τα πόδια συνδέονται κατευθείαν με το κεφάλι, σαν να είναι όλα ένα πράγμα.
Οι ψυχολόγοι συμφωνούν: δεν είναι λάθος. Είναι φυσιολογικό εξελικτικό βήμα. Τα παιδιά φτιάχνουν έτσι τις φιγούρες τους, όχι γιατί δεν ξέρουν, αλλά γιατί δεν τους φαίνεται περίεργο. Ο κορμός είναι ένα κομμάτι του σώματος που δεν έχει “εντυπωσιακή” λειτουργία. Δεν μιλά, δεν βλέπει, δεν κινείται. Οπότε, συχνά απλώς παραλείπεται.
Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, βελτιώνουν την κινητική και αντιληπτική τους ικανότητα. Αρχίζουν να βλέπουν το σώμα ως ενιαίο σύνολο, με αναλογίες, ρούχα, δάχτυλα και διαχωρισμό μελών. Ο “γυρίνος” σταδιακά αποκτά κορμό, λαιμό, ώμους και αρχίζει να μοιάζει με κανονική ανθρώπινη φιγούρα. Οι παιδικές ζωγραφιές έτσι δεν είναι τυχαίες· είναι καθρέφτης της σκέψης και της αντίληψης τους.
Οι λεγόμενοι “headfooters” δεν είναι μόνο στάδιο, αλλά και σημάδι νοητικής ωρίμανσης. Γι’ αυτό, πολλοί παιδοψυχολόγοι τις χρησιμοποιούν για να παρατηρούν την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη ενός παιδιού. Αν ένα παιδί μεγαλύτερης ηλικίας παραμένει κολλημένο σε αυτό το μοτίβο ή δείχνει περίεργη σχέση με το σώμα, μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι κάτι το απασχολεί βαθύτερα.
Αυτό που στους ενήλικες φαίνεται αστείο ή “παιδικό”, είναι στην πραγματικότητα ένα στάδιο βαθιάς σημασίας. Οι πρώτοι άνθρωποι που ένα παιδί σχεδιάζει με αυτό τον τρόπο, δεν είναι απρόσωπες φιγούρες. Είναι συχνά η μαμά, ο μπαμπάς, ο εαυτός του. Κι έτσι, ένα κεφάλι με πόδια δεν είναι γελοιογραφία. Είναι το πρώτο του πορτρέτο.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
