Γιατί βγαίνουν κόκκινα τα μάτια στις φωτογραφίες; Και πότε σημαίνει κάτι πολύ πιο σοβαρό

Δεν είναι λίγες οι φορές που μια φωτογραφία δείχνει κάποιον με κόκκινα μάτια, σαν να έχει κάτι δαιμονικό στο βλέμμα. Το φαινόμενο είναι παλιό όσο και το φλας. Συμβαίνει όταν το φως της κάμερας μπαίνει στο μάτι και ανακλάται πίσω στον φακό, χρωματισμένο πια από το πιο αιματωμένο μέρος του σώματος: τον αμφιβληστροειδή χιτώνα.

Το φως είναι τόσο γρήγορο που η κόρη δεν προλαβαίνει να συσταλεί. Έτσι, το φως του φλας διαπερνά την ίριδα, φτάνει βαθιά μέσα στο μάτι και χτυπά πάνω στον αμφιβληστροειδή. Αυτός, γεμάτος αιμοφόρα αγγεία, στέλνει πίσω στον φακό το ίδιο φως, αλλά βαμμένο κόκκινο. Και το μάτι στη φωτογραφία μοιάζει αναμμένο.

Το φαινόμενο είναι εντονότερο σε άτομα με ανοιχτόχρωμα μάτια, κυρίως γαλανά ή γκρι, επειδή περιέχουν λιγότερη μελανίνη. Το φως περνά πιο εύκολα προς τα μέσα. Ιδιαίτερα εμφανίζεται και στα παιδιά, γιατί έχουν μικρότερους βολβούς που αντιδρούν γρήγορα στο σκοτάδι και ανοίγουν ολόκληροι, αφήνοντας το φως να εισχωρήσει ανενόχλητο.

Δεν αφορά όμως μόνο τους ανθρώπους. Σε νυχτερινές φωτογραφίες, τα μάτια των ζώων δεν γίνονται κόκκινα αλλά μπλε, πράσινα ή κίτρινα. Η αιτία είναι ένα φωτοανακλαστικό στρώμα στο πίσω μέρος του ματιού που λέγεται tapetum lucidum. Είναι ένα φυσικό ενισχυτικό της νυχτερινής όρασης. Εκεί κρύβεται και η μαγεία στα μάτια των γατών όταν σε κοιτούν στο σκοτάδι.

Αν και πλέον σπάνιο, το κόκκινο μάτι εμφανίζεται ακόμη και στις φωτογραφίες που τραβάμε με κινητά. Παρότι τα φλας των smartphones είναι πιο αδύναμα και συνήθως μακριά από τον φακό, το φαινόμενο μπορεί να εμφανιστεί σε απόλυτο σκοτάδι, όταν το φλας ανάψει απότομα και το πρόσωπο κοιτάζει ευθεία στην κάμερα. Ιδίως σε παιδιά ή σε άτομα με γαλανά μάτια, η πιθανότητα παραμένει.

Οι περισσότεροι κατασκευαστές κινητών έχουν προνοήσει. Το φλας σε πολλά μοντέλα δουλεύει σε διπλή λειτουργία. Ανάβει πρώτα ένα αδύναμο προ-φλας για να προκαλέσει τη συστολή της κόρης, κι έπειτα φωτογραφίζει. Άλλες φορές, το λογισμικό επεξεργάζεται αυτόματα την εικόνα και αφαιρεί τα κόκκινα μάτια πριν καν προλάβεις να το δεις.

Όμως υπάρχει και μια πιο ανησυχητική πλευρά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το μάτι στη φωτογραφία δεν φαίνεται κόκκινο — φαίνεται λευκό. Και αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να αγνοηθεί. Το ρετινοβλάστωμα, μια σπάνια αλλά σοβαρή μορφή καρκίνου των ματιών στα παιδιά, μπορεί να κάνει το μάτι να φαίνεται λευκό σε φωτογραφίες με φλας. Αν συμβεί επανειλημμένα στο ίδιο μάτι, είναι λόγος να συμβουλευτείς αμέσως γιατρό.

Είναι συγκλονιστικό να σκεφτεί κανείς πως μια απλή φωτογραφία, μια στιγμή παιχνιδιού ή γέλιου, μπορεί να αποκαλύψει κάτι τόσο βαθύ. Η τεχνολογία, χωρίς να το ξέρουμε, ξεσκεπάζει κομμάτια του εσωτερικού μας κόσμου. Το φως ταξιδεύει μέχρι τον πυρήνα του ματιού και επιστρέφει φέρνοντας νέα. Άλλοτε για να μας χαλάσει τη φωτογραφία. Άλλοτε για να μας σώσει τη ζωή.