Η παράδοση που θέλει το παιδί να παίρνει ένα ασήμαντο, κακό όνομα για να τα γλιτώσει από τον θάνατο

Σε κάποιες περιοχές της Μογγολίας, τα νεκρά παιδιά δεν σβήνουν μόνο τις ελπίδες, αλλά αλλάζουν και τα ονόματα των επόμενων. Η παράδοση λέει ότι αν μια οικογένεια χάσει πολλά παιδιά, τότε το επόμενο που θα γεννηθεί δεν πρέπει να έχει ένα όμορφο, ηχηρό, ευγενές όνομα. Πρέπει να του δοθεί κάτι ασήμαντο. Κάτι που να λέει στα πνεύματα ότι αυτό το παιδί δεν έχει καμία αξία, άρα δεν αξίζει να το πάρουν.

Αυτά τα πνεύματα, στην παραδοσιακή μογγολική κοσμοαντίληψη, δεν είναι προσωποποιημένοι δαίμονες. Είναι κάτι πιο υπόγειο, πιο άπιαστο. Είναι η ίδια η δύναμη του θανάτου που «ζηλεύει» τα παιδιά. Και γι’ αυτό πρέπει να την ξεγελάσεις. Το παιδί πρέπει να παρουσιαστεί σαν περιττό, μη επιθυμητό, αδέσποτο. Ένα παιδί χωρίς πατέρα, χωρίς οικογένεια, χωρίς όνομα.

Έτσι εμφανίζονται ονόματα όπως το Khenbish, που σημαίνει Κανένας. Ή το Medekhgui, που σημαίνει Δεν Ξέρω. Άλλοτε, το παιδί ονομάζεται Nergüi – δηλαδή Χωρίς Όνομα. Ή Enebish – Όχι Αυτό. Δεν είναι σχήματα λόγου, είναι επίσημα καταγεγραμμένα ανθρωπωνύμια στη Μογγολία, με διοικητικά έγγραφα, αστυνομικές ταυτότητες και πιστοποιητικά γέννησης.

Το παιδί λοιπόν δεν παρουσιάζεται με υπερηφάνεια. Δεν “του δίνουν όνομα” — του φορτώνουν μια ταπεινή ετικέτα, προσπαθώντας να τον κρύψουν από το σκοτεινό βλέμμα του άλλου κόσμου. Και όταν μεγαλώσει, πολλές φορές μπορεί να αλλάξει το όνομά του με επίσημη αίτηση, ή να κρατήσει το ίδιο για να τιμήσει όσα προηγήθηκαν.

Αλλά η πράξη είναι τελετουργική. Το ασήμαντο όνομα δεν είναι ντροπή — είναι φυλαχτό. Το να πεις σε ένα πνεύμα “αυτό δεν έχει καμία σημασία” είναι ο μόνος τρόπος, σε έναν κόσμο χωρίς φάρμακα και εμβόλια, να του το πάρεις από τα χέρια. Οι γονείς, στη σιωπή του πένθους τους, επιλέγουν να ξεγελάσουν τον θάνατο με ένα τέχνασμα.

Παρόμοιες παραδόσεις υπάρχουν και αλλού. Στη Νιγηρία, δίνουν ονόματα που σημαίνουν “Αυτός που ήρθε και έφυγε αλλά τώρα γύρισε”. Στην Ινδία, το παιδί που γεννιέται μετά από πολλαπλές απώλειες, μπορεί να βαφτιστεί “Chiranjeev” – Αυτός που δεν πεθαίνει. Αλλά η μογγολική παράδοση είναι πιο ωμή, πιο σπαρακτική: δεν προσπαθεί να ευχηθεί ζωή, αλλά να κρύψει την αξία του παιδιού για να του τη χαρίσει ο θάνατος.

Το παράδοξο είναι ότι αυτή η απάρνηση δεν κρύβει απόρριψη. Κρύβει ελπίδα. Όσο πιο ασήμαντο φαίνεται ένα όνομα, τόσο πιο μεγάλη είναι η προσδοκία που κουβαλά.