Μια ηλικιωμένη του ζήτησε να τη ζωγραφίσει ως θεά Αφροδίτη, η συνέχεια ο μύθος λέει οτι ήταν ξεκαρδιστικά δραματική

Σε έναν κόσμο όπου οι θεοί έμοιαζαν με αγάλματα και οι καλλιτέχνες με ιερείς του κάλλους, υπήρξε ένας ζωγράφος που κατάφερε να ξεγελάσει τα μάτια και τελικά… να γελάσει μέχρι θανάτου. Ο Ζεύξις, θρύλος της αρχαίας ελληνικής ζωγραφικής, δεν έμεινε στην Ιστορία μόνο για τις απίστευτα ρεαλιστικές του δημιουργίες, αλλά για έναν μύθο που λέει πως πέθανε επειδή ζωγράφισε μια γριά ως… Αφροδίτη. Και το αποτέλεσμα ήταν τόσο αστείο, που δεν το άντεξε ούτε ο ίδιος.

Ο Ζεύξις έζησε τον 5ο αιώνα π.Χ., όταν η τέχνη έπαψε να είναι διακοσμητική και έγινε ψευδαισθητική. Λέγεται πως είχε ζωγραφίσει σταφύλια τόσο αληθινά, που τα πλησίασαν πουλιά για να τα φάνε. Ήταν ο άνθρωπος που δεν ζωγράφιζε απλώς μορφές, αλλά κατασκεύαζε πραγματικότητες. Και τότε, εμφανίζεται στην ιστορία μια ηλικιωμένη κυρία –ίσως εύπορη, σίγουρα γενναία– που του ζήτησε να τη ζωγραφίσει ως θεά του έρωτα. Όχι μεταφορικά. Κυριολεκτικά: να την αποτυπώσει στον καμβά ως την ίδια την Αφροδίτη. Ο Ζεύξις, επαγγελματίας και πειθαρχημένος, δέχτηκε.

Το αποτέλεσμα, λέει ο μύθος, ήταν φρικτά ξεκαρδιστικό. Ο πίνακας απέδιδε με ακρίβεια την ηλικία, τις ρυτίδες, το σώμα που δεν άντεχε πλέον τις συγκρίσεις με την ιδέα της θεάς. Η αντίθεση ανάμεσα στο αρχέτυπο της ομορφιάς και το μοντέλο, ήταν τόσο υπερβολική που προκαλούσε γέλιο με μια δόση τραγωδίας. Ο ίδιος ο Ζεύξις, μόλις είδε ολοκληρωμένο το έργο, δεν άντεξε. Έβαλε τα γέλια. Και δεν σταμάτησε. Και συνέχισε. Και –σύμφωνα με όσα λέγονται– δεν ξαναπήρε ανάσα.

Το περιστατικό αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί ιστορικά. Είναι από εκείνους τους μύθους που γεννιούνται στα όρια της φαντασίας και της ειρωνείας, όπως ακριβώς ταιριάζει σε μια αρχαιότητα που δεν σεβόταν μόνο το μεγαλείο, αλλά και την απόλυτη γελοιότητα. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, ο μόνος που μας σώζει κάποιες λεπτομέρειες για τη ζωή του Ζεύξιδος, δεν το αναφέρει. Όμως η ιστορία κυκλοφορούσε ευρέως στα ελληνιστικά χρόνια. Γιατί αν υπήρχε κάτι που φοβόταν η αρχαία τέχνη όσο και την ύβρη, ήταν το να γίνει αθέλητα αστεία.