Νόμιζαν ότι τα πουλιά πάνε στη Σελήνη. Ο Αριστοτέλης πίστευε ότι πέφτουν σε λίμνες και μεταμορφώνονται

Κάθε φθινόπωρο, τα χελιδόνια, οι πελαργοί και οι γερανοί εξαφανίζονταν από τον ευρωπαϊκό ουρανό. Καμία εξήγηση. Καμία απόδειξη. Μόνο ερωτήματα. Και υποθέσεις. Ο Αριστοτέλης, που παρατηρούσε τη φύση με βλέμμα ποιητή και λογική φιλοσόφου, πίστευε ότι κάποια πουλιά έπεφταν σε λίμνες και έπεφταν σε χειμερία νάρκη στον πάτο. Άλλα, έλεγε, ίσως μεταμορφώνονταν σε διαφορετικά είδη για να αντέξουν τον χειμώνα.

Η επιστήμη δεν είχε ακόμη χάρτες ουρανού, τηλεμετρία, δορυφόρους. Είχε μόνο φαντασία. Έναν αιώνα μετά τον Αριστοτέλη, στις βροχερές γωνιές της Βρετανίας του 17ου αιώνα, ο φυσιοδίφης Charles Morton υποστήριζε ότι τα πουλιά μεταναστεύουν όχι προς νότο, αλλά… στη Σελήνη. Υπολόγισε πως το ταξίδι τους διαρκούσε περίπου δύο μήνες και ότι εκεί περνούσαν τον χειμώνα, πριν επιστρέψουν στη Γη την άνοιξη.

Η άγνοια δεν ήταν αμάθεια. Ήταν απλώς αποτέλεσμα της εποχής. Κανείς δεν είχε παρακολουθήσει πουλιά τόσο μακριά. Τα ζώα εξαφανίζονταν από τα λιβάδια και τα δάση, και κανείς δεν ήξερε γιατί. Ώσπου ήρθε το καλοκαίρι του 1822 και ένας πυροβολισμός στη βόρεια Γερμανία άλλαξε την ιστορία.

Ο κυνηγός που σήκωσε το όπλο του και στόχευσε έναν πελαργό, δεν είχε ιδέα τι επρόκειτο να ανακαλύψει. Το πουλί έπεσε στο έδαφος νεκρό. Αλλά πάνω του κουβαλούσε μια πληγή που δεν είχε προκληθεί από γερμανικά όπλα. Ήταν ήδη χτυπημένο. Είχε ένα μακρύ, λεπτό δόρυ καρφωμένο στον ώμο του. Όχι ευρωπαϊκό. Αφρικανικό.

Το πουλί είχε ταξιδέψει χιλιάδες χιλιόμετρα με το δόρυ μέσα στο σώμα του. Από την Αφρική ως τη Γερμανία, με μια λόγχη να το διαπερνά. Οι επιστήμονες έμειναν άφωνοι. Το ονόμασαν Pfeilstorch, δηλαδή «πελαργός-βέλος». Και ήταν η πρώτη αληθινή απόδειξη ότι τα πουλιά μεταναστεύουν προς την Αφρική.

Ο Johannes Thienemann, ορνιθολόγος με όραμα, ξεκίνησε να δένει στους πελαργούς δαχτυλίδια αλουμινίου με σημεία αναγνώρισης. Αν κάποιος τους έπιανε ή τους έβρισκε, θα έστελνε τα στοιχεία πίσω. Τα γράμματα άρχισαν να έρχονται. Και μέσα σε λίγα χρόνια, ολόκληροι χάρτες χαράχτηκαν. Οι πελαργοί πετούσαν χιλιάδες χιλιόμετρα, με ακρίβεια πυραύλου, αψηφώντας σύνορα, εποχές και ανθρώπινες θεωρίες.

Το πιο συγκλονιστικό δεν ήταν ότι ένας πελαργός άντεξε ένα αφρικανικό δόρυ και έφτασε ζωντανός. Ήταν ότι, χωρίς να το ξέρει, κουβαλούσε μαζί του την απάντηση σε ένα μυστήριο αιώνων. Το δόρυ εκείνο δεν τον σκότωσε. Τον έκανε ήρωα. Και έκανε την επιστήμη να σταθεί ξανά στα πόδια της, αυτή τη φορά με λιγότερη φαντασία και περισσότερη παρατήρηση.

Σήμερα, έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 25 Pfeilstorchs. Κάθε ένας από αυτούς, ένας πτητικός φάρος αλήθειας μέσα στην ομίχλη των μύθων. Και κάθε φορά που σηκώνουμε το βλέμμα στον ουρανό και βλέπουμε τα πουλιά να φεύγουν, ξέρουμε πια: δεν πάνε στο φεγγάρι. Αλλά πάνε μακριά. Και βρίσκουν τον δρόμο. Με ακρίβεια που ξεπερνά κι εμάς τους ίδιους.