Τι είναι το Colpo d’Aria των Ιταλών, ο φόβος για τον αέρα που έχουμε και στην Ελλάδα;

Στην Ιταλία, υπάρχει ένας παράξενος φόβος που μοιάζει ακατανόητος για όσους δεν μεγάλωσαν με αυτόν: το colpo d’aria. Ο όρος μεταφράζεται ως “χτύπημα αέρα” και αναφέρεται στην πεποίθηση ότι η ξαφνική έκθεση σε ρεύμα αέρα μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως αυχενικό σύνδρομο, πονοκεφάλους, μυϊκούς πόνους, ακόμα και ψύξη. Δεν είναι απλώς ένας μύθος ή μια υπερβολή των ηλικιωμένων· για πολλούς Ιταλούς, το colpo d’aria είναι κάτι απόλυτα πραγματικό και επικίνδυνο, που πρέπει να αποφεύγεται πάση θυσία.

Η ιδέα ότι ο αέρας μπορεί να είναι επιβλαβής δεν είναι αποκλειστικά ιταλική. Στην Ελλάδα, υπάρχει μια παρόμοια αντίληψη, όπου οι γιαγιάδες και οι γονείς προειδοποιούν να μην κάθεται κανείς σε ρεύματα, να μην κοιμάται με ανοιχτό παράθυρο και να προστατεύει τον αυχένα του από το κρύο. Η ψύξη, όπως την αποκαλούμε στην Ελλάδα, μοιάζει αρκετά με το colpo d’aria, αν και στην Ιταλία φαίνεται να έχει λάβει σχεδόν διαστάσεις επιστήμης. Οι Ιταλοί πιστεύουν ότι η απότομη αλλαγή θερμοκρασίας ή η ροή ψυχρού αέρα πάνω στο σώμα μπορεί να προκαλέσει από απλό σφίξιμο στον αυχένα μέχρι σοβαρά νευρολογικά προβλήματα.

Η πεποίθηση αυτή είναι τόσο διαδεδομένη στην Ιταλία, που ακόμα και νέοι άνθρωποι, μορφωμένοι και σύγχρονοι, συχνά αποφεύγουν να εκτεθούν σε ρεύματα αέρα. Δεν είναι σπάνιο να δει κανείς Ιταλούς να καλύπτουν τον λαιμό τους με κασκόλ ακόμα και το καλοκαίρι ή να κλείνουν τον κλιματισμό στο αυτοκίνητο για να μην χτυπάει απευθείας πάνω τους. Αντίστοιχα, η χρήση κλιματισμού σε δημόσιους χώρους συχνά προκαλεί διαφωνίες, καθώς πολλοί πιστεύουν ότι το κρύο ρεύμα μπορεί να τους αρρωστήσει.

Ο φόβος για το colpo d’aria έχει τις ρίζες του στην παραδοσιακή ιατρική και στη λαϊκή σοφία που πέρασε από γενιά σε γενιά. Στα χρόνια που οι άνθρωποι δεν καταλάβαιναν ακριβώς πώς λειτουργούν οι ιοί ή οι φλεγμονές των μυών, η συσχέτιση του κρύου αέρα με την αρρώστια φαινόταν λογική. Η πεποίθηση αυτή επιβίωσε και ενισχύθηκε μέσα από την καθημερινότητα. Όταν κάποιος ξυπνούσε με πιασμένο αυχένα ή έναν ξαφνικό πονοκέφαλο, η εξήγηση ήταν απλή: “σε χτύπησε ο αέρας”. Αυτή η ερμηνεία έγινε σχεδόν αδιαμφισβήτητη.

Παρόμοιες αντιλήψεις υπάρχουν και σε άλλες χώρες, όπως η Γερμανία και η Γαλλία, αλλά σπάνια φτάνουν στο επίπεδο που συναντάμε στην Ιταλία και στην Ελλάδα. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, υπάρχει η αντίληψη ότι η ψυχρή επιφάνεια μιας πέτρας ή του εδάφους μπορεί να προκαλέσει ασθένειες αν κάποιος καθίσει εκεί για πολλή ώρα. Όμως, στην Ιταλία το colpo d’aria θεωρείται μια ξεκάθαρη αιτία αρρώστιας, σχεδόν με την ίδια βεβαιότητα που οι επιστήμονες αποδέχονται τη μετάδοση των ιών.

Στη σύγχρονη επιστήμη, το colpo d’aria δεν αναγνωρίζεται ως πραγματική ιατρική κατάσταση. Οι γιατροί τονίζουν ότι οι ιοί και τα βακτήρια είναι αυτά που προκαλούν κρυολογήματα και όχι η απλή έκθεση σε ρεύματα αέρα. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιοι φυσιολογικοί μηχανισμοί που μπορούν να εξηγήσουν γιατί κάποιος μπορεί να νιώσει δυσφορία μετά από έκθεση σε ψυχρό αέρα. Η μυϊκή σύσπαση λόγω απότομης ψύξης μπορεί να προκαλέσει πόνο, και σε άτομα με ευαισθησία, η ξαφνική αλλαγή θερμοκρασίας μπορεί να οδηγήσει σε πονοκεφάλους ή ακόμα και φλεγμονές στους μύες. Αυτό σημαίνει ότι, ενώ το colpo d’aria δεν είναι μια ιατρικά αναγνωρισμένη ασθένεια, μπορεί να έχει κάποια φυσιολογική βάση.