Τον αγόρασε στο σκλαβοπάζαρο η ίδια του η μητέρα

Ο Αλέξανδρος Πασπάτης γεννήθηκε το 1814 στη Χίο, μια εποχή που το νησί ήταν γεμάτο ζωή και εμπορική δραστηριότητα. Η οικογένειά του ήταν εύπορη και μορφωμένη, με τον πατέρα του, Γεώργιο Πασπάτη, να είναι γνωστός λόγιος και τη μητέρα του, Μαρούκα Σκυλίτση, να μεγαλώνει τα επτά παιδιά τους μέσα σε ένα σπίτι γεμάτο βιβλία και πολιτισμό. Όμως, η μοίρα επιφύλασσε μια απίστευτη τροπή στην παιδική του ηλικία.

Το 1822, η Σφαγή της Χίου συγκλόνισε την ελληνική κοινωνία. Ο μικρός Αλέξανδρος, μόλις οκτώ ετών, αιχμαλωτίστηκε από τους Οθωμανούς και πουλήθηκε ως δούλος στο σκλαβοπάζαρο της Σμύρνης. Μέσα στην αγωνία και τον φόβο, συνέβη κάτι σχεδόν απίστευτο. Ανάμεσα στους σκλάβους που πωλούνταν, η ίδια του η μητέρα, που είχε καταφέρει να διαφύγει, τον αναγνώρισε. Χωρίς να διστάσει, με όσα χρήματα είχε καταφέρει να πάρει μαζί της, τον αγόρασε και του έδωσε πίσω την ελευθερία του.

Η τύχη του όμως δεν σταμάτησε εκεί. Μέσω Αμερικανών φιλελλήνων, ο Αλέξανδρος βρέθηκε στη Βοστόνη, όπου η οικογένεια του στρατηγού Wilder τον πήρε υπό την προστασία της. Σε έναν νέο κόσμο, με νέα γλώσσα και διαφορετικές συνθήκες, κατάφερε να επιβιώσει και να διαπρέψει. Σπούδασε στο Amherst College και στη συνέχεια στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Πάντοβα, ολοκληρώνοντας τις σπουδές του με επιτυχία.

Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του, επέστρεψε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Για σαράντα χρόνια άσκησε το επάγγελμα του γιατρού, προσφέροντας αφιλοκερδώς τις υπηρεσίες του σε φτωχούς και ασθενείς. Παράλληλα, αφιερώθηκε στη μελέτη της Βυζαντινής Ιστορίας και υπήρξε ιδρυτικό μέλος του «Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου» της Κωνσταντινούπολης, που είχε ως στόχο τη διάσωση και διάδοση της ελληνικής παράδοσης και των γραμμάτων.

Το 1879 αποσύρθηκε από την ιατρική και τιμήθηκε από το Amherst College με τιμητικό διδακτορικό δίπλωμα. Παρέμεινε ενεργός μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής του, συνεχίζοντας τη συγγραφή και τη μελέτη της ιστορίας. Απεβίωσε το 1891, αφήνοντας πίσω του ένα έργο γεμάτο επιστημονική και φιλανθρωπική προσφορά. Από ένα παιδί-σκλάβο σε έναν σπουδαίο διανοούμενο, η ζωή του Αλέξανδρου Πασπάτη ήταν μια απίστευτη διαδρομή θάρρους, μόρφωσης και προσφοράς.