Τον είπαν τρελό γιατί ζευγάρωνε μπιζέλια. Τώρα τον αποκαλούν πατέρα της γενετικής.

Μέσα στον κήπο μιας μοναστηριακής αυλής στο Μπρνο της Μοραβίας, ένας αυγουστινιανός μοναχός περνούσε ώρες μπροστά από γλάστρες. Έγραφε, μέτραγε, ζύγιζε, και σταυρογονιμοποιούσε λουλούδια. Τα φυτά που φρόντιζε δεν ήταν κάτι ιδιαίτερο – απλά μοσχομπίζελα. Αλλά στα μάτια του Γκρέγκορ Μέντελ, ήταν το κλειδί για να αποκαλυφθεί κάτι πολύ μεγαλύτερο: ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η ζωή.

Τον θεωρούσαν ιδιόρρυθμο. Στην επιστημονική κοινότητα δεν πήγαινε κανείς να μιλήσει για «κίτρινα και πράσινα σπέρματα» φυτών. Δεν είχε καταξιωμένο εργαστήριο. Είχε μόνο μια αυλή, 29.000 φυτά και ένα πείσμα να παρατηρεί μικρές διαφορές που κανείς δεν θα έδινε σημασία.

Παρατήρησε ότι τα χαρακτηριστικά των φυτών –το χρώμα, το σχήμα, το ύψος– περνούσαν από γενιά σε γενιά με έναν αόρατο αλλά επαναλαμβανόμενο τρόπο. Ονόμασε τις μονάδες αυτές «κληρονομικούς παράγοντες». Κανείς τότε δεν ήξερε ακόμα ότι μιλούσε για τα γονίδια. Το DNA δεν είχε ανακαλυφθεί. Και όμως, μέσα στην απόλυτη επιστημονική μοναξιά, ο Μέντελ έβαζε τις βάσεις για την πιο επαναστατική ιδέα της βιολογίας.

Όταν παρουσίασε τα ευρήματά του το 1865, λίγοι μπήκαν στον κόπο να τα διαβάσουν. Τα επιστημονικά περιοδικά τον αγνόησαν. Επιστήμονες της εποχής –ακόμα και αυτοί που ασχολούνταν με την εξέλιξη, όπως ο Δαρβίνος– δεν πήραν χαμπάρι τι είχε καταλάβει.

Ο ίδιος ο Μέντελ έζησε και πέθανε άγνωστος. Οι νόμοι του ξανανακαλύφθηκαν μετά τον θάνατό του, το 1900, από τρεις διαφορετικούς επιστήμονες που συνειδητοποίησαν ταυτόχρονα ότι είχαν ήδη διατυπωθεί από έναν μοναχό που είχε πεθάνει δεκαέξι χρόνια πριν.

Σήμερα, τα μοσχομπίζελα του Μέντελ βρίσκονται σε όλα τα σχολικά βιβλία. Τα πειράματά του διδάσκονται ως οι «νόμοι της Μεντελιανής κληρονομικότητας». Ο άνθρωπος που έβλεπε τον κόσμο μέσα από φυτά και πινακάκια με αναλογίες 3 προς 1, έγινε ο πατέρας της γενετικής. Και απέδειξε ότι ακόμα και το πιο απλό φυτό μπορεί να κρύβει το μυστικό της ζωής.