Αυτό ήταν το πρώτο τραγούδι που ακούστηκε ποτέ στο ελληνικό ραδιόφωνο
Το πρώτο τραγούδι που μεταδόθηκε ποτέ από το ελληνικό ραδιόφωνο ήταν ο «Τσοπανάκος».
Στο υπόγειο του Ζαππείου, εκεί όπου οι τοίχοι κρατούσαν ακόμα την υγρασία της παλιάς Αθήνας, ξεκίνησε στις 25 Μαρτίου 1938 η πρώτη εκπομπή του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών. Η φωνή που ακούστηκε πρώτη ήταν της Αφροδίτης Λαουτάρη. Αλλά λίγο πριν από αυτήν, έπαιξε μια μελωδία. Ήταν ένα τραγούδι που έμελλε να χαραχτεί στη συλλογική μνήμη.
Ήταν ο «Τσοπανάκος», μια βουκολική μελωδία που επιλέχθηκε να γίνει το σήμα του σταθμού. Ήταν ελληνικό, λαϊκό, αθώο και καθαρό — ακριβώς αυτό που ήθελε το καθεστώς Μεταξά να συνδεθεί με τη νέα κρατική φωνή του ραδιοφώνου. Το τραγούδι είχε σκοπό να «ηρεμεί» το κοινό και να δημιουργεί μια αίσθηση ασφάλειας και παράδοσης.
Το κομμάτι παιζόταν από δίσκο γραμμοφώνου και ακουγόταν πάντα στην αρχή του προγράμματος. Δεν ήταν απλά ένα μουσικό θέμα. Ήταν το σήμα του έθνους. Μια μελωδία που συνέδεσε το χωριό με το κράτος, τη φωνή του ραδιοφώνου με την εξουσία. Οι ακροατές το θυμούνται σαν τον πρώτο ήχο που έσπαγε τη σιωπή των ραδιοδεκτών τους.
Οι τεχνικοί το έπαιζαν χειροκίνητα. Έβαζαν το δίσκο σε ένα βαριάς κατασκευής γραμμόφωνο, ρύθμιζαν το πικάπ, σήκωναν τη βελόνα και έδιναν το σήμα. Ο ήχος δεν ήταν καθαρός. Είχε βραχνούς τόνους και παράσιτα. Αλλά κανείς δεν νοιαζόταν. Ήταν η αρχή. Ήταν το ελληνικό ραδιόφωνο.
Η μουσική του «Τσοπανάκου» χρησιμοποιήθηκε ως σήμα μέχρι και τη δεκαετία του ’60. Πολλοί την αναγνώριζαν μόνο από τις πρώτες νότες. Άλλοι τη συνέδεσαν με το καθεστώς Μεταξά, άλλοι με την παιδική τους ηλικία. Κανείς, όμως, δεν ξεχνούσε πως ήταν το πρώτο τραγούδι που έπαιξε ποτέ στον αέρα της Ελλάδας.
Αν και το ραδιόφωνο τότε ήταν κρατικά ελεγχόμενο, η επιλογή αυτού του τραγουδιού δεν ήταν τυχαία. Δεν έπαιξαν ούτε τον εθνικό ύμνο ούτε κάποια στρατιωτική μουσική. Προτίμησαν μια μελωδία της υπαίθρου. Ήταν μια πράξη με ισχυρό συμβολισμό — το ραδιόφωνο μιλούσε στον λαό, με τα δικά του ακούσματα.
Σήμερα, ελάχιστοι γνωρίζουν πως ο «Τσοπανάκος» υπήρξε το πρώτο μουσικό σήμα του ελληνικού ραδιοφώνου. Και όμως, η φλογέρα και τα κουδούνια του τραγουδιού ηχούσαν στα ραδιόφωνα μιας χώρας που ετοιμαζόταν να μπει στον πόλεμο. Η φωνή του παρελθόντος, μέσα από ένα τραγούδι, ξεκίνησε να ταξιδεύει με κύματα στους αιθέρες.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
