Έβαζε τα πόδια του κάθε πρωί σε μια λεκάνη με κρύο νερό. Ήξερε κάτι ο εθνοπατέρας της Αμερικής;

Ο Τόμας Τζέφερσον, ένας από τους πιο σημαντικούς ανθρώπους στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, ήταν κάτι παραπάνω από συγγραφέας της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας και τρίτος πρόεδρος της χώρας. Ήταν ένας άντρας με εμμονή στην υγεία, την αυτοπειθαρχία και τις ρουτίνες. Από όλες όμως τις συνήθειες που είχε, μία ξεχώρισε και παρέμεινε αμετάβλητη για πάνω από μισό αιώνα: κάθε πρωί, μόλις ξυπνούσε, έβαζε τα πόδια του σε μια λεκάνη με παγωμένο νερό. Το έκανε επί 60 χρόνια, ακόμα και τον χειμώνα, και το θεωρούσε το μυστικό του για να μην αρρωσταίνει.

Δεν ήταν μια ιδιορρυθμία της εποχής. Ο Τζέφερσον το είχε θεοποιήσει. Σε επιστολή του αναφέρει ρητά ότι αυτή η απλή συνήθεια ήταν, κατά τη γνώμη του, ο λόγος που είχε αποφύγει τα κρυολογήματα σε όλη του τη ζωή. Πίστευε ότι η επαφή με το κρύο νερό ενίσχυε το ανοσοποιητικό, και είχε φτάσει στο σημείο να το προτείνει ως προληπτική θεραπεία σε φίλους και συγγενείς. Δεν υπήρχε επιστημονική τεκμηρίωση για αυτή την πεποίθηση, όμως δεν είχε και ιδιαίτερη σημασία. Ο Τζέφερσον πίστευε στην “εκπαίδευση του σώματος” και θεωρούσε το κρύο ένα φυσικό εργαλείο ενίσχυσης της αντοχής.

Η ιδέα της ενίσχυσης της υγείας με τη βοήθεια του ψύχους δεν ήταν δική του εφεύρεση. Στην Ευρώπη του 18ου αιώνα υπήρχε ήδη το ρεύμα της «υδρόθεραπείας», μιας πρακτικής που περιλάμβανε κρύα μπάνια, λουτρά σε ποτάμια και περιπάτους στη δροσιά. Ήταν αντίδραση στην πολυτέλεια και την αδράνεια της αστικής ζωής. Πολλοί διανοούμενοι της εποχής πειραματίζονταν με μεθόδους που έφερναν το σώμα πιο κοντά στη φύση. Ο Τζέφερσον, λάτρης των ευρωπαϊκών φιλοσοφικών ρευμάτων, ενσωμάτωσε αυτή την ιδέα με τον δικό του, αυστηρό τρόπο. Όμως αντί για ποτάμια, χρησιμοποίησε κάτι απλούστερο: μια λεκάνη.

Οι επισκέπτες στο Monticello, το αρχοντικό του στη Βιρτζίνια, συχνά ανέφεραν ότι έβρισκαν τον Τζέφερσον να κάθεται στο γραφείο του από τις πρώτες πρωινές ώρες, αφού είχε ήδη ολοκληρώσει το «τελετουργικό» του με το κρύο νερό. Ο ίδιος είχε γράψει ότι προτιμούσε να ξυπνά πριν την ανατολή, να διαβάζει, να γράφει και να αλληλογραφεί όσο το σπίτι ήταν ήσυχο. Η λεκάνη με το νερό ήταν το πρώτο πράγμα που έκανε πριν ξεκινήσει. Δεν το παρέλειπε ποτέ, ακόμα και σε ταξίδια. Η ψυχική ηρεμία και η πειθαρχία που του έδινε αυτή η διαδικασία ήταν γι’ αυτόν τόσο σημαντικές όσο και η φυσική της επίδραση.

Αν και σήμερα μπορεί να μοιάζει περίεργο, η συνήθεια αυτή έχει ομοιότητες με τη σύγχρονη τάση του cold therapy που έγινε δημοφιλής χάρη στον Wim Hof και άλλους υπέρμαχους των παγωμένων μπάνιων. Η ιδέα ότι το κρύο νερό μπορεί να ενισχύσει την κυκλοφορία, να βελτιώσει τη διάθεση και να δυναμώσει το ανοσοποιητικό σύστημα δεν είναι πλέον περιθωριακή. Αντίθετα, βρίσκεται στο επίκεντρο πολλών wellness πρακτικών. Αυτό που για τον Τζέφερσον ήταν απλή εμπειρική συνήθεια, σήμερα ερευνάται από νευρολόγους και φυσιολόγους.

Εκείνο που κάνει αυτή την ιστορία τόσο ενδιαφέρουσα είναι η διαχρονικότητα. Ένας πολιτικός, φιλόσοφος και επιστήμονας της εποχής του Διαφωτισμού, χωρίς πρόσβαση σε κλινικές μελέτες ή σύγχρονα δεδομένα, κατέληξε σε ένα συμπέρασμα που σήμερα εξετάζεται σοβαρά από την επιστημονική κοινότητα. Είτε είχε δίκιο είτε απλώς στάθηκε τυχερός, η πραγματικότητα είναι πως ο Τζέφερσον έζησε μέχρι τα 83 του — σε μια εποχή που το προσδόκιμο ζωής μόλις άγγιζε τα 40.