Φορούσες γυαλιά; Σε σκότωναν. Είχες σπουδάσει; Σε έλιωναν. Το καθεστώς που εξόντωσε ένα τέταρτο του λαού του.
Αν είχες σπουδάσει, πέθαινες. Αν φορούσες γυαλιά, σε θεωρούσαν εχθρό. Οι Ερυθροί Χμερ σκότωσαν 2 εκατομμύρια ανθρώπους στην Καμπότζη μέσα σε 4 χρόνια.
Ήταν 1975 όταν η Καμπότζη υποδέχτηκε το καθεστώς των Ερυθρών Χμερ. Οι πρώτες μέρες θύμιζαν γιορτή. Οι αντάρτες μπήκαν στην Πνομ Πεν με λουλούδια στα όπλα. Ο κόσμος πίστεψε ότι ο πόλεμος τελείωσε. Αλλά δεν ήξερε πως μόλις ξεκινούσε ο εφιάλτης.
Το καθεστώς αποφάσισε να διαγράψει ολόκληρο τον πολιτισμό. Έκλεισαν τα σχολεία. Διέλυσαν τις οικογένειες. Όσοι είχαν πάει σχολείο ή φορούσαν γυαλιά θεωρούνταν εχθροί. Δεν χρειαζόταν δίκη. Το πρόσωπο σου πρόδιδε αν είχες διαβάσει. Και αυτό αρκούσε για εκτέλεση.
Ο Πολ Ποτ, αρχηγός των Ερυθρών Χμερ, ήθελε να φτιάξει μια κοινωνία απόλυτης ισότητας. Κατάργησε το χρήμα, την εκπαίδευση, την ιδιοκτησία, τη θρησκεία. Η λέξη «οικογένεια» θεωρήθηκε αστική κατασκευή. Τα παιδιά απομακρύνθηκαν από τους γονείς τους και μεγάλωναν σε καταναγκαστικές κοινότητες.
Κανείς δεν επέτρεπε να αγαπά. Να διαβάζει. Να σκέφτεται. Αν σε έβλεπαν να μιλάς κρυφά, να κρατάς σημειώσεις ή να προσεύχεσαι, σε θεωρούσαν ύποπτο. Ήσουν κατάσκοπος, αντιδραστικός, μορφωμένος. Και αυτό αρκούσε.
Οι εκτελέσεις γίνονταν σιωπηλά, μαζικά, καθημερινά. Όχι με σφαίρες – αυτές στοίχιζαν. Με τσεκούρια, ρόπαλα, ματσέτες. Στους αγρούς έξω από τις πόλεις, σκάβονταν λάκκοι και οι άνθρωποι θάβονταν σχεδόν ζωντανοί. Τους έλεγαν Killing Fields.
Υπάρχουν αναφορές για βρέφη που χτυπήθηκαν στα δέντρα. Για γυναίκες που θάφτηκαν ζωντανές. Για ανθρώπους που δούλευαν δώδεκα ώρες τη μέρα και τους σκότωναν το βράδυ, επειδή τόλμησαν να αναπνεύσουν δυνατά.
Μέχρι το 1979, πάνω από 2 εκατομμύρια Καμποτζιανοί είχαν πεθάνει. Από πείνα, βασανιστήρια, εκτελέσεις. Ήταν περίπου το 25% του πληθυσμού. Ένα ολόκληρο έθνος εξαφανίστηκε. Όχι από πόλεμο. Από ιδεολογία.
Οι Ερυθροί Χμερ έπεσαν, αλλά τα κρανία στους αγρούς υπάρχουν ακόμα. Σε ορισμένα σημεία, όταν βρέχει, το χώμα αναβλύζει κόκκαλα. Και στην Πνομ Πεν, το σχολείο που έγινε φυλακή βασανιστηρίων, λειτουργεί ως μουσείο. Δεν έχει οθόνες. Έχει αληθιές.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
