Η διατροφική διαταραχή με το μεγαλύτερο ποσοστό θανάτων στον κόσμο

Ένας άνθρωπος που έχει ανορεξία δεν είναι απαραίτητα αδύνατος. Ούτε είναι απαραίτητα άρνηση της τροφής. Είναι μια βαθιά, αόρατη διαταραχή, όπου το σώμα γίνεται εχθρός και κάθε μπουκιά φαγητού μοιάζει με ήττα. Η νευρική ανορεξία δεν είναι η μόδα των μοντέλων ούτε μια «δίαιτα που ξέφυγε». Είναι η πιο θανατηφόρα ψυχική ασθένεια παγκοσμίως.

Σε αντίθεση με άλλες διαταραχές, η ανορεξία σκοτώνει όχι επειδή οδηγεί σε αυτοκτονία –αν και αυτό συμβαίνει επίσης– αλλά επειδή το ίδιο το σώμα παραιτείται. Η πίεση πέφτει, το ανοσοποιητικό καταρρέει, η καρδιά επιβραδύνει. Οι ασθενείς δεν πεθαίνουν «ψυχολογικά», πεθαίνουν βιολογικά. Ακόμα και εκείνοι που θέλουν να αναρρώσουν, πολλές φορές δεν προλαβαίνουν.

Το παράδοξο είναι ότι πολλά άτομα με ανορεξία νιώθουν πείνα. Ξέρουν ότι υποφέρουν. Ξέρουν πως είναι επικίνδυνα αδύνατοι. Αλλά η φωνή που έχουν μέσα τους είναι δυνατότερη από την πείνα. Μια φωνή που λέει: «Αν φας, χάνεις τον έλεγχο». Αυτή η φωνή δεν γεννιέται μόνη της. Δημιουργείται από κοινωνική πίεση, τελειομανία, ντροπή, βιολογική προδιάθεση ή ψυχικά τραύματα.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η έναρξη έρχεται αθόρυβα, με μια δίαιτα. Αρχικά μειώνεις τις ποσότητες. Μετά κόβεις ομάδες τροφών. Έπειτα ζυγίζεσαι κάθε μέρα. Μετά δεν τρως. Κι ενώ το σώμα στέλνει σήματα SOS, ο εγκέφαλος λέει «καλά πας». Γιατί η ανορεξία δεν είναι το αντίθετο της όρεξης. Είναι η αντικατάστασή της με έναν στόχο: τον έλεγχο.

Η επιστήμη δεν έχει βρει ακόμη την απόλυτη απάντηση. Υπάρχουν ενδείξεις για κληρονομικότητα, για δυσλειτουργίες σε σεροτονίνη, λεπτίνη, ντοπαμίνη, αλλά και για επιγενετικές μεταβολές που προκαλούνται από περιβάλλον, παιδικά βιώματα ή ακόμη και γέννηση με επιπλοκές. Όμως, αν υπάρχει ένα κοινό νήμα, είναι η απόρριψη του ίδιου του σώματος. Κι αυτή η απόρριψη γίνεται θάνατος.

Οι αριθμοί είναι ψυχροί αλλά αποκαλυπτικοί: η νευρική ανορεξία σκοτώνει περισσότερους από κάθε άλλη ψυχική διαταραχή, με ποσοστά θνησιμότητας που ξεπερνούν το 10%. Και παρόλο που υπάρχει ελπίδα και ποσοστά ίασης, η βλάβη στα όργανα, στην καρδιά, στον εγκέφαλο και στα οστά μπορεί να γίνει μόνιμη. Η ανορεξία δεν αστειεύεται.

Παλαιότερα τη συναντούσες μόνο σε εφήβους κορίτσια. Σήμερα τη βλέπεις σε ενήλικες γυναίκες, αγόρια, γονείς, γυμναστές, μοντέλα, αθλητές, ακόμη και μικρά παιδιά. Και συχνά φοράει άλλη μάσκα: «έχω δυσανεξία», «κάνω clean eating», «είμαι vegan», «απλώς δεν πεινάω». Πίσω όμως απ’ αυτό, κρύβεται ένας πόλεμος με το σώμα.

Η ανορεξία δεν είναι για πλούσιους, δεν είναι μόνο για όσους βλέπουν ριάλιτι. Είναι για όσους ένιωσαν ποτέ ότι δεν αξίζουν αν δεν είναι αρεστοί. Για όσους δεν αντέχουν την εικόνα τους στον καθρέφτη. Για όσους η ζωή απέκτησε νόημα μόνο όταν έμαθαν να λένε όχι στο φαγητό – γιατί δεν μπορούσαν να πουν όχι σε τίποτε άλλο.

Δεν υπάρχει απλή λύση. Αλλά υπάρχει δρόμος. Η οικογενειακή θεραπεία βοηθά τους εφήβους. Η γνωστική συμπεριφορική προσέγγιση έχει δείξει καλά αποτελέσματα σε ενήλικες. Φαρμακευτικές αγωγές, συμπληρώματα, αναζήτηση των βαθύτερων αιτιών, υποστήριξη – όλα αυτά λειτουργούν μόνο όταν το άτομο πει «θέλω». Κι αυτό το «θέλω» πρέπει να το πει όσο ακόμα μπορεί.