Ήταν ο εγκέφαλος πίσω από την πιο τρομακτική εφεύρεση του αιώνα. Μέχρι που ο δικός του εγκέφαλος τον πρόδωσε.

Ήταν το 1946. Ο Στανισλάβ Ούλαμ είχε ολοκληρώσει τη συμβολή του στο μεγαλύτερο μυστικό σχέδιο του αιώνα: τη δημιουργία της βόμβας υδρογόνου. Ήταν εκείνος που πρότεινε το βασικό μαθηματικό μοντέλο που τελικά υιοθέτησε ο Έντουαρντ Τέλερ για τη λειτουργία της. Μιλούσε για ενέργεια, μάζα, θερμοπυρηνική σύντηξη. Ένας από τους πιο λαμπρούς εγκεφάλους του κόσμου. Και μετά… ο δικός του εγκέφαλος σταμάτησε να συνεργάζεται.

Μια νύχτα, ξύπνησε με δυνατό πονοκέφαλο. Προσπάθησε να καλέσει τη σύζυγό του από το ξενοδοχείο. Δεν μπορούσε να σχηματίσει λέξεις. Το στόμα του πρόδιδε τις σκέψεις του. Ό,τι έλεγε έβγαινε παραμορφωμένο, ακατανόητο. Η λογική του – αυτή που είχε χτίσει θεωρίες και εξισώσεις – είχε βουλιάξει στο σκοτάδι.

Οι γιατροί έκαναν δεκάδες εξετάσεις. Σπονδυλικές παρακεντήσεις, ακτινογραφίες, μετρήσεις εγκεφαλικής πίεσης. Τίποτα σίγουρο. Τελικά, ένας χειρουργός, ο Δρ. Ρέινι, πήρε την απόφαση. Άμεση επέμβαση. Αν δεν προχωρούσε, υπήρχε κίνδυνος θανάτου ή μη αναστρέψιμης βλάβης. Όταν βγήκε απ’ το χειρουργείο, ο Ούλαμ βρισκόταν σε κώμα.

Ξύπνησε έπειτα από μέρες. Δεν ήξερε αν είχε ακόμη τη διάνοιά του. Ρώτησε: «Είμαι ακόμη έξυπνος;». Όχι με αλαζονεία – με τρόμο. Ο γιατρός τον δοκίμασε. «Πόσο κάνει 13 + 8;» Ο Ούλαμ δεν ήξερε. Έσκυψε το κεφάλι. Και τότε ο γιατρός τον ρώτησε: «Ποια είναι η τετραγωνική ρίζα του 20;». «Περίπου 4,4» απάντησε ο Ούλαμ, σχεδόν με απολογία. Ο γιατρός γέλασε. «Δεν ξέρω», είπε. Και αυτό το “δεν ξέρω” σήμαινε ότι ο Στανισλάβ είχε επιστρέψει.

Αργότερα, ο Ούλαμ άρχισε να ρωτά για βακτήρια, για στατιστικά μοντέλα, για το “mean free path” – τη μέση απόσταση που διανύει ένα σωματίδιο πριν συγκρουστεί. Ρώτησε αν τα βακτήρια είχαν κάτι αντίστοιχο. Ο γιατρός του απάντησε με ένα βρώμικο ανέκδοτο. Γιατί τι άλλο μπορείς να πεις σε έναν άνθρωπο που θυμάται τις εξισώσεις του αλλά ξέχασε την αριθμητική;

Ο Ούλαμ τελικά επέζησε, ανάρρωσε και συνέχισε να εργάζεται. Μα ποτέ δεν ξέχασε ότι για λίγες μέρες, ο ίδιος ο νους του είχε σβήσει. Ο νους που μπορούσε να προβλέπει τη θερμοδυναμική της καταστροφής, δεν μπορούσε να πει 13+8.