Κλαίω για σένα όπως χάρηκα όταν σε κράτησα μωρό. Πώς αποχαιρετούσαν οι Ρωμαίοι τα σκυλιά τους

Η Ρώμη ήταν μια αυτοκρατορία με στρατούς, νομοθεσίες, θριάμβους και γιορτές. Ήταν όμως και μια κοινωνία που ήξερε να αγαπά. Ανάμεσα στα μάρμαρα και τις στήλες, σε μνημεία που έχουν χαθεί από καιρό, βρέθηκαν τάφοι σκύλων. Όχι αφημένοι. Όχι ξεχασμένοι. Με λόγια σπαραχτικά, σκαλισμένα για πάντα στην πέτρα.

Σε μία από τις πιο τρυφερές επιγραφές, ένας Ρωμαίος έγραψε στον σκύλο του: «Κλαίω για σένα, καθώς σε συνοδεύω στην τελευταία σου κατοικία, όσο χάρηκα όταν σε κράτησα με τα ίδια μου τα χέρια πριν από 15 χρόνια». Αυτό δεν είναι μύθος. Είναι επιγραφή, χαραγμένη σε ταφικό μνημείο για έναν σκύλο, σε μια εποχή όπου ο άνθρωπος δεν είχε ακόμη ανακαλύψει την έννοια της “φιλοζωίας” όπως τη λέμε σήμερα.

Οι αρχαίοι Ρωμαίοι έθαβαν τους σκύλους τους με επισημότητα. Μερικές φορές σε μικρούς τάφους στον κήπο. Άλλες φορές με πέτρινες στήλες που ανέφεραν το όνομα, την ηλικία και μια τελευταία φράση γεμάτη αγάπη. Όπως σε έναν άλλο τάφο, όπου γράφτηκε: «Πίστευες πως ήμουν ο ήλιος σου. Και εγώ ήμουν. Και τώρα μου λείπεις».

Για τους Ρωμαίους, ο σκύλος ήταν φύλακας, φίλος, σύντροφος και ψυχή του σπιτιού. Τα πλάσματα αυτά, που έτρεχαν στους δρόμους της Ρώμης και κοιμόντουσαν στα πόδια των αφεντικών τους, τιμούνταν όταν πέθαιναν. Όχι με υποκρισία. Με αληθινό πένθος. Γιατί, ακόμη κι αν δεν μιλούσαν, οι σκύλοι καταλάβαιναν. Και αυτό δεν το αμφισβήτησε ποτέ κανένας Ρωμαίος που έγραψε επίγραμμα για τον σκύλο του.

Τα ονόματα τους, άλλοτε γλυκά και άλλοτε σκανταλιάρικα – όπως «Λούσιος», «Μαργαρίτης», «Ευτυχία» – έμεναν στη μνήμη. Οι σκύλοι αυτοί δεν έσβηναν με τον θάνατό τους. Έμεναν σε μικρές πέτρες, μέσα σε βίλες και κήπους, που τις διάβαζαν και δάκρυζαν κι άλλοι, γενιές μετά.

Ο θάνατος ενός ζώου τότε δεν ήταν μικρό πράγμα. Ήταν οικογενειακό πένθος. Ήταν η απώλεια του αφοσιωμένου πλάσματος που σε περίμενε κάθε βράδυ. Και οι Ρωμαίοι, με όλες τις αντιφάσεις τους, ήξεραν να το αποχαιρετούν.