Μέσα από έναν φανταστικό ανελκυστήρα, ο Αϊνστάιν άλλαξε για πάντα όσα ξέραμε για τον χρόνο και το βάρος
Ο Αϊνστάιν φαντάστηκε έναν άνθρωπο μέσα σε ανελκυστήρα που πέφτει στο κενό. Δεν ήταν τρέλα – ήταν η γέννηση της θεωρίας που άλλαξε τον κόσμο.
Το 1907, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν καθόταν στο γραφείο του στο Ελβετικό Γραφείο Ευρεσιτεχνιών όταν ξαφνικά είχε αυτό που αργότερα θα αποκαλούσε «την πιο ευτυχισμένη σκέψη της ζωής του». Φαντάστηκε κάποιον να πέφτει με έναν ανελκυστήρα στο κενό. Ενώ πέφτει, όλα όσα βρίσκονται γύρω του αιωρούνται μαζί του. Δεν αισθάνεται το βάρος του. Δεν νιώθει δύναμη. Είναι σαν να έχει εξαφανιστεί η βαρύτητα.
Αυτή η εικόνα δεν ήταν απλώς μια παράξενη φαντασίωση. Ήταν η αρχή μιας βαθιάς ανατροπής: της γενικής θεωρίας της σχετικότητας. Ο Αϊνστάιν κατάλαβε πως ό,τι ονομάζουμε βαρύτητα ίσως δεν είναι καν δύναμη. Ίσως είναι αποτέλεσμα της γεωμετρίας του σύμπαντος. Ο ανελκυστήρας που πέφτει στο κενό ήταν για εκείνον ένα εργαστήριο σκέψης. Ένα πείραμα που μπορούσε να διεξάγει μόνο με το μυαλό.
Αν κάποιος βρίσκεται μέσα σε έναν τέτοιο ανελκυστήρα, δεν μπορεί να ξεχωρίσει αν πέφτει μέσα σε βαρυτικό πεδίο ή αν ταξιδεύει σε απόλυτο κενό χωρίς βαρύτητα. Η αίσθηση είναι ίδια. Από αυτό, ο Αϊνστάιν συμπέρανε πως η βαρύτητα και η επιτάχυνση είναι στην πραγματικότητα το ίδιο πράγμα. Κάθε φορά που κάτι μας τραβά προς τα κάτω, όπως η Γη, αυτό που συμβαίνει είναι ότι ο χωροχρόνος γύρω μας καμπυλώνεται.
Όλη η θεωρία της σχετικότητας στηρίχθηκε πάνω σ’ αυτή την ενστικτώδη απεικόνιση. Ο Αϊνστάιν κατάλαβε πως οι τροχιές των σωμάτων στον κόσμο μας δεν είναι αποτέλεσμα δυνάμεων που έλκουν, όπως νόμιζε ο Νεύτωνας. Είναι οι πιο «φυσικές» διαδρομές μέσα σε ένα σύμπαν που μοιάζει με στρωμένο τραπεζομάντιλο το οποίο λυγίζει εκεί που κάθεται μια μπάλα.
Ο φανταστικός ανελκυστήρας του Αϊνστάιν έγινε σύμβολο ενός νέου τρόπου σκέψης για τον χρόνο και τον χώρο. Αν ο χρόνος κυλάει πιο αργά κοντά σε μια μεγάλη μάζα, αν το φως λυγίζει καθώς περνά δίπλα από τον Ήλιο, τότε όσα ξέραμε μέχρι τότε ήταν απλώς μια ειδική περίπτωση του ευρύτερου νόμου.
Η καθημερινότητά μας δεν μας το δείχνει εύκολα. Όμως κάθε φορά που μπαίνουμε σε ένα GPS, το σύστημα διορθώνει το σήμα του λόγω των εφέ της γενικής σχετικότητας. Και κάθε φορά που κοιτάμε τον ουρανό και παρατηρούμε φως να έρχεται από το βάθος του σύμπαντος, το φως αυτό ακολουθεί τις καμπύλες του χωροχρόνου, σαν να το καθοδηγεί ένας αόρατος αρχιτέκτονας.
Ο Αϊνστάιν δεν χρειαζόταν εργαστήριο. Είχε μόνο το μυαλό του. Κι έναν φανταστικό ανελκυστήρα που τον έριξε στο κενό – για να ανακαλύψει ότι τελικά η πτώση είναι η πιο φυσική κατάσταση απ’ όλες.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
