Νόμιζαν ότι μελετούσαν τον εγκέφαλο του μεγαλύτερου μαθηματικού. Ήταν ενός άγνωστου, το κατάλαβαν μετά από 150 χρόνια
Δεν ήταν ο εγκέφαλος του Γκάους. Ήταν ενός άγνωστου
Όταν ο Καρλ Φρίντριχ Γκάους πέθανε το 1855, το σώμα του αντιμετωπίστηκε σαν ιερό κειμήλιο. Ο Γερμανός μαθηματικός είχε φτάσει σε τέτοια ύψη διανόησης, που οι επιστήμονες αποφάσισαν να αφαιρέσουν και να διατηρήσουν τον εγκέφαλό του. Τον χώρισαν σε κομμάτια, τον έβαλαν σε φορμόλη, τον μέτρησαν, τον έβαλαν σε γυάλες. Κάθε πτυχή της φαιάς ουσίας του Γκάους ήταν θέμα επιστημονικής λατρείας.
Μελέτες, μετρήσεις, χαρτογραφήσεις και άρθρα επί άρθρων εκδόθηκαν σε γερμανικά και διεθνή περιοδικά. Ο εγκέφαλος του Γκάους θεωρήθηκε “βαρύτερος”, “πιο πτυχωτός”, πιο τέλειος από τον μέσο όρο. Όλα έμοιαζαν να επιβεβαιώνουν τον μύθο του ιδιοφυούς επιστήμονα. Εκτός από μία μικρή λεπτομέρεια: δεν ήταν ο σωστός εγκέφαλος.
Στον ίδιο χρόνο με τον Γκάους είχε πεθάνει και ο Κόνραντ Φουχς, ένας σχετικά άγνωστος γιατρός και παθολόγος. Κι όμως, κατά την ταρίχευση και φύλαξη, οι ετικέτες στις γυάλες μπερδεύτηκαν. Κανείς δεν το πρόσεξε. Κανείς δεν σκέφτηκε να το αμφισβητήσει. Για πάνω από 140 χρόνια, η επιστήμη πίστευε ότι ανέλυε τον εγκέφαλο του “Πρίγκιπα των Μαθηματικών”.
Η αλήθεια αποκαλύφθηκε μόλις το 1998, όταν μια νέα ομάδα ερευνητών έκανε ψηφιακή σύγκριση των ετικετών και των αρχείων. Τότε παρατήρησαν ότι τα διακριτικά που συνόδευαν τον “εγκέφαλο του Γκάους” ταίριαζαν με εκείνα του Φουχς. Η ανασφάλεια μετατράπηκε σε βεβαιότητα: επί έναν αιώνα και μισό η επιστήμη προσκυνούσε λάθος εγκέφαλο.
Αν και η αποκάλυψη έγινε σιωπηλά, αποτέλεσε τεράστιο σοκ για τον επιστημονικό κόσμο. Οι χιλιάδες σελίδες που είχαν γραφτεί με βάση την «τοπογραφία» του μυαλού του Γκάους δεν αφορούσαν τελικά κανέναν διάσημο. Το μυαλό που είχαν τόσο δοξάσει ανήκε σε έναν ταπεινό γιατρό, δίχως καμία διάκριση στον χώρο των μαθηματικών.
Το λάθος έφερε στην επιφάνεια και κάτι άλλο: την ανθρώπινη ανάγκη να αποδείξει ότι η ιδιοφυία είναι μετρήσιμη. Αλλά σε αυτή την ιστορία, η επιστήμη έγινε θύμα της ίδιας της αυταπάτης της. Και ο άγνωστος Κόνραντ Φουχς, χωρίς να το θέλει, έγινε για 150 χρόνια… ο πιο διάσημος εγκέφαλος του κόσμου.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
