Ο νόμος που υποχρέωνε τους ανύπαντρους να κάνουν παιδιά μέχρι μια συγκεκριμένη ηλικία αλλιώς είχαν ποινές
Στη Ρώμη του Αυγούστου δεν μπορούσες να είσαι ανύπαντρος χωρίς συνέπειες. Ο πρώτος αυτοκράτορας νομοθέτησε τον γάμο και την τεκνοποιία σαν πράξη υπακοής στο κράτος.
Ο Αύγουστος, ο πρώτος αυτοκράτορας της Ρώμης, δεν αρκέστηκε να κυβερνήσει. Ήθελε να διαμορφώσει χαρακτήρες, οικογένειες, ολόκληρη κοινωνία. Και το έκανε με τον πιο παράδοξο τρόπο: νομοθέτησε την τεκνοποιία. Σε μια περίοδο όπου οι παλαιές ρωμαϊκές οικογένειες λιγόστευαν και οι άρχοντες προτιμούσαν την άνεση από την πατρότητα, ο Αύγουστος απάντησε με ποινές, περιορισμούς και ανταμοιβές.
Οι νόμοι Lex Iulia de Maritandis Ordinibus και Lex Papia Poppaea έφεραν στο προσκήνιο μια νέα ηθική υποχρέωση: οι Ρωμαίοι έπρεπε να παντρεύονται και να κάνουν παιδιά μέσα σε αυστηρές ηλικιακές προθεσμίες. Οι άντρες έπρεπε να παντρευτούν πριν τα 60 και οι γυναίκες πριν τα 50. Αν δεν συμμορφώνονταν, δεν μπορούσαν να κληρονομήσουν, να αποκτήσουν δημόσια αξιώματα ή να λάβουν δωρεές.
Ήταν ο μόνος νόμος στην Ιστορία που τιμωρούσε τους ανθρώπους επειδή δεν έκαναν παιδιά. Οι ανύπαντροι έχαναν κοινωνικά και οικονομικά προνόμια, ενώ οι πολύτεκνοι απολάμβαναν τιμές και προτεραιότητα σε αξιώματα. Οι γυναίκες που είχαν τρία παιδιά αποκτούσαν το δικαίωμα να μην έχουν πλέον κηδεμόνα — μια σπάνια χειραφέτηση στη Ρώμη της εποχής. Ο Αύγουστος προσπαθούσε να χτίσει ξανά μια κοινωνία βασισμένη στην παλιά ρωμαϊκή αρετή: την οικογένεια ως κύτταρο του κράτους.
Κι όμως, ο ίδιος ο Αύγουστος δεν κατάφερε να κάνει γιους. Από τον πρώτο του γάμο γεννήθηκε μόνο μια κόρη, ενώ με τη Λιβία, τη δεύτερη σύζυγό του, δεν απέκτησε παιδιά. Η αγωνία του για το μέλλον ίσως ήταν πιο προσωπική απ’ όσο φαίνεται. Ένας ηγέτης που δεν άφησε φυσικούς απογόνους επιχείρησε να επιβάλει στους άλλους να το κάνουν. Η αποτυχία του έγινε πολιτική βούληση. Οι άλλοι έπρεπε να συνεχίσουν εκεί που εκείνος δεν μπορούσε.
Η ρωμαϊκή ελίτ, όμως, δεν συμμορφώθηκε εύκολα. Πολλοί παντρεύονταν μόνο και μόνο για να χωρίσουν αμέσως μετά, ώστε να αποφύγουν τις ποινές χωρίς να δεσμευτούν. Οι ευγενείς έβρισκαν νομικά παραθυράκια για να υιοθετήσουν παιδιά και να μη χάσουν τις περιουσίες τους. Όσο πιο πιεστικός γινόταν ο νόμος, τόσο πιο ευφάνταστα γίνονταν τα τεχνάσματα.
Ο Αύγουστος δεν σταμάτησε. Συνέχισε να πιέζει, να ανταμείβει και να τιμωρεί. Το μέλλον της Ρώμης, πίστευε, δεν ήταν μόνο τα σύνορα και οι θρίαμβοι, αλλά οι οικογένειες που θα γεννούσαν τους επόμενους πολίτες. Όμως πίσω από τη νομική μεταρρύθμιση κρυβόταν η φιγούρα ενός ανθρώπου που ήθελε να αφήσει πίσω του κάτι περισσότερο από εξουσία. Ήθελε να αφήσει συνέχεια. Και γι’ αυτό, γύρισε ολόκληρη την αυτοκρατορία προς την τεκνοποιία — σαν να μπορούσε έτσι να νικήσει τη μοναξιά της δικής του γραμμής.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
