Ο βασιλιάς που μισούσε τον καφέ. Και έστησε πείραμα με δύο καταδίκους για να αποδείξει ότι σκοτώνει
Ήθελε να απαγορεύσει τον καφέ και έστησε το πιο παράξενο πείραμα με δύο κατάδικους. Ο ένας έπινε καφέ, ο άλλος τσάι. Αλλά στο τέλος… δεν πέθανε κανείς.
Ο Γουσταύος Γ’ της Σουηδίας δεν ήθελε απλώς να κυβερνά. Ήθελε να πείσει ολόκληρη τη χώρα ότι ο καφές είναι δηλητήριο. Ότι το άρωμά του παραπλανά, ότι τα διεγερτικά του καταστρέφουν το σώμα και ότι όσοι τον πίνουν παρασύρονται αργά σε θάνατο. Κι επειδή ο λόγος του δεν έφτανε, σκέφτηκε κάτι πιο θεαματικό: ένα πείραμα που να μείνει στην ιστορία.
Το σχέδιο ήταν απλό και ανατριχιαστικό. Επέλεξε δύο καταδικασμένους σε θάνατο και τους χάρισε τη ζωή υπό έναν όρο. Ο πρώτος θα έπρεπε να πίνει τρεις καφέδες την ημέρα για το υπόλοιπο της ζωής του. Ο δεύτερος, τρεις τσάγια καθημερινά, επίσης για πάντα. Οι γιατροί της αυλής θα παρακολουθούσαν την υγεία τους μέχρι να αποδειχθεί, επιτέλους, ότι ο καφές σκοτώνει.
Τον 18ο αιώνα, η κατανάλωση καφέ είχε αρχίσει να διαδίδεται παντού στην Ευρώπη. Όμως στη Σουηδία, υπήρχε κύμα αντιδράσεων. Θεωρούνταν εξωτική, τοξική συνήθεια. Οι γιατροί του παλατιού κατηγορούσαν τον καφέ για νευρικές κρίσεις, καρδιακά προβλήματα, ακόμα και παρανοϊκές τάσεις. Ο Γουσταύος τους πίστεψε. Κι έδωσε το πράσινο φως.
Το πείραμα ξεκίνησε με επισημότητα. Οι δύο κατάδικοι παρακολουθούνταν στενά. Καθημερινά λάμβαναν τις δόσεις τους. Ο βασιλιάς περίμενε αποτελέσματα. Περίμενε… και περίμενε. Μέχρι που δολοφονήθηκε το 1792 σε ηλικία μόλις 45 ετών, προτού μάθει ποτέ τι συνέβη με τους κρατούμενους.
Στη συνέχεια πέθαναν και οι γιατροί που είχαν αναλάβει την παρακολούθηση του πειράματος. Κανένας δεν πρόλαβε να γράψει επιστημονικά αποτελέσματα. Αλλά το ανεπίσημο τέλος της ιστορίας έχει τη δική του ειρωνεία: ο κρατούμενος που έπινε καφέ κάθε μέρα, έζησε μέχρι τα 83 του. Και ο άλλος, που έπινε τσάι, πέθανε αρκετά νωρίτερα.
Το πείραμα του Γουσταύου Γ’ έχει σήμερα περισσότερο αξία ως ιστορική παραδοξότητα παρά ως επιστημονικό δεδομένο. Κι όμως, για κάποιους, είναι η απόλυτη απόδειξη ότι ο καφές δεν σκοτώνει. Αλλά τα βασιλικά πειράματα μπορεί και να το κάνουν.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
