Ποια είναι η Πλατεία Αγάμων, η πλατεία που διαμαρτυρήθηκαν οι ανύπαντροι άντρες όταν προσπάθησαν να τους φορολογήσουν με σκοπό να παντρευτούν
Η Πλατεία Αμερικής δεν είχε πάντα αυτό το όνομα. Κάποτε ήταν η Πλατεία Αγάμων, γιατί εδώ συγκεντρώθηκαν ανύπαντροι άντρες διαμαρτυρόμενοι ενάντια σε έναν φόρο... εργένηδων!
Σήμερα την ξέρουμε ως Πλατεία Αμερικής, ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της Αθήνας, αλλά κάποτε είχε ένα πολύ διαφορετικό όνομα: Πλατεία Αγάμων. Και όχι, δεν ήταν τυχαίο. Αυτή η πλατεία, που σήμερα σφύζει από ζωή, πήρε το όνομά της από μια απίθανη διαμαρτυρία που έγινε εκεί στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν το κράτος αποφάσισε να βάλει στο στόχαστρο τους ανύπαντρους άντρες.
Η ιστορία έχει πλάκα, αλλά κρύβει και μια γερή δόση… κρατικής απελπισίας. Στις αρχές του 1900, το ελληνικό κράτος έψαχνε απεγνωσμένα τρόπους να αυξήσει τα φορολογικά έσοδα. Και επειδή φαίνεται πως τα συνηθισμένα φορολογικά μέτρα δεν έφταναν, έριξαν στο τραπέζι μια πρωτότυπη και εξωφρενική ιδέα: να επιβληθεί ειδικός φόρος στους εργένηδες άντρες. Το σκεπτικό ήταν διπλό. Από τη μία, το κράτος θα μάζευε λεφτά από όσους δεν είχαν οικογενειακές υποχρεώσεις και θεωρητικά “δεν είχαν πού να ξοδέψουν τα χρήματά τους”. Από την άλλη, ήθελαν να ωθήσουν τους άντρες να παντρευτούν, γιατί ο θεσμός της οικογένειας θεωρούνταν βασικός πυλώνας της κοινωνίας.
Όμως, δεν ήταν μόνο η οικογένεια που τους απασχολούσε. Οι οίκος ανοχής ήταν γεμάτοι πελάτες εργένηδες, κάτι που ενοχλούσε την τότε κοινωνία. Το κράτος ήθελε, με έναν σμπάρο, να χτυπήσει δύο τρυγόνια: να σπρώξει τους άντρες στον “καλό δρόμο” του γάμου και παράλληλα να φορολογήσει όσους προτιμούσαν την ελευθερία τους – ή τις άλλες τους… προτιμήσεις.
Όταν αυτή η φαεινή ιδέα ανακοινώθηκε, οι εργένηδες εξαγριώθηκαν. Συναντήθηκαν στην πλατεία κοντά στην Πατησίων και ξεσηκώθηκαν σε μαζική διαμαρτυρία. Η εικόνα ήταν μοναδική: καλοντυμένοι άντρες με κοστούμια και μουστάκια συζητούσαν έντονα, διαμαρτύρονταν, γελούσαν και φώναζαν για το άδικο του φόρου. Δεν ήθελαν να παντρευτούν επειδή τους το επέβαλε το κράτος – και σίγουρα δεν ήθελαν να πληρώνουν γι’ αυτό!
Το όνομα Πλατεία Αγάμων κόλλησε και έμεινε για χρόνια, μια ειρωνική υπενθύμιση ότι το κράτος κάποτε προσπάθησε να κάνει τον γάμο… υποχρεωτικό. Βέβαια, η φορολογία αυτή δεν εφαρμόστηκε ποτέ, αλλά η πλατεία κράτησε το όνομά της μέχρι που μετονομάστηκε σε Πλατεία Αμερικής. Η αλλαγή έγινε σε μια εποχή που η αμερικανική επιρροή μεγάλωνε στην Ελλάδα και το όνομα “Αμερικής” φαινόταν πιο “σύγχρονο”.
Σήμερα, κανείς δεν τη λέει πια Πλατεία Αγάμων, αλλά αν ψάξεις βαθιά στην ιστορία της Αθήνας, θα βρεις αυτή τη διαμαρτυρία-σταθμό, όταν το κράτος πήγε να φορολογήσει την εργένικη ζωή και οι εργένηδες… δεν το άφησαν να περάσει έτσι!
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
