Πήγε να ξεσηκώσει όλη την Ελλάδα 40 χρόνια πριν το 1821. Οι Ρώσοι τον πίστεψαν. Οι Έλληνες όχι.

Δεν τον διδάσκουν στα σχολεία. Δεν έχει πλατείες ή προτομές. Κι όμως, υπήρξε ο πρώτος που πίστεψε πραγματικά ότι οι Έλληνες μπορούν να ξεσηκωθούν. Όχι το 1821, αλλά σχεδόν πενήντα χρόνια νωρίτερα. Το όνομά του ήταν Γεώργιος Παπαζώλης και ο σκοπός του ζωής του ήταν να πείσει ότι η επανάσταση δεν ήταν όνειρο — ήταν σχέδιο.

Γεννήθηκε το 1725 στη Σιάτιστα της Μακεδονίας, όταν ολόκληρη η Ελλάδα ήταν βυθισμένη στη σιωπή της Τουρκοκρατίας. Σπούδασε όσο μπορούσε στην πατρίδα του, αλλά πολύ γρήγορα πέρασε από το εμπόριο στη Θεσσαλονίκη και την Οδησσό, στο Ρωσικό στρατό. Όχι από φιλοδοξία, αλλά γιατί είδε εκεί έναν τρόπο να πλησιάσει την καρδιά της μεγάλης δυνάμεως που τότε ήθελε να φτάσει στη Μεσόγειο: τη Ρωσία της Αικατερίνης.

Κέρδισε τη φιλία των Ορλώφ. Έγινε λοχαγός του πυροβολικού. Και τότε ξεκίνησε κάτι μοναδικό: να προετοιμάζει μια ελληνική επανάσταση, το 1763, σε μια εποχή που ο λαός είχε ξεχάσει πώς είναι να ελπίζεις. Πέρασε από Βενετία, Τεργέστη, πιάστηκε αιχμάλωτος από πειρατές στην Αδριατική, σώθηκε, και επέστρεψε πιο αποφασισμένος. Το 1765 τύπωσε το πρώτο ελληνικό πολεμικό εγχειρίδιο: ένα βιβλίο-προκήρυξη για την ανάγκη της Ελευθερίας. Το μοίραζε σε οπλαρχηγούς, σε προκρίτους, σε μοναστήρια, με την υπογραφή της τσαρίνας. Με σταυρούς, άμφια και “ευαγγέλια” αγόραζε την ελπίδα των σκλαβωμένων.

Αλλά το φως δεν άναψε ποτέ. Οι Μανιάτες τον ρώτησαν: πού είναι οι επιστολές; Πού είναι τα ρωσικά πλοία; Οι πρόκριτοι της Πελοποννήσου τον άκουσαν, υπέγραψαν συμφωνίες, έταξαν 100.000 μαχητές, αλλά με την προϋπόθεση πως θα έβλεπαν πρώτα την αρμάδα. Ο Παπαζώλης επέστρεψε στη Ρωσία, λέγοντας υπερβολές που δεν μπορούσε να υποστηρίξει. Οι Ορλώφ τον πίστεψαν. Και το 1769 ξεκίνησε η καταστροφή που πέρασε στην ιστορία ως Ορλωφικά.

Η Ρωσία κατέβηκε στη Μάνη με στόλο. Αλλά οι Έλληνες δεν είχαν συντονισμό. Δεν υπήρχε κοινό σχέδιο. Όσοι ξεσηκώθηκαν σφαγιάστηκαν. Η Ρωσία, έχοντας εξασφαλίσει τα συμφέροντά της με τη Συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή, εγκατέλειψε την υπόθεση. Και ο Παπαζώλης; Ξέμεινε στην Πάρο, μαζί με τον ρωσικό στόλο, απογοητευμένος, απομονωμένος, ξεχασμένος. Πέθανε το 1775, πέντε χρόνια μετά την αποτυχία του κινήματος που ξεκίνησε.

Κάποιοι τον κατηγόρησαν για τυχοδιωκτισμό. Άλλοι για υπερβολές. Κανείς όμως δεν του στέρησε ότι πίστεψε, πρώτος απ’ όλους, ότι αυτός ο λαός δεν είναι φτιαγμένος για σκλαβιά. Και κανείς δεν του αναγνώρισε ότι 40 χρόνια πριν το 1821, το φως της Επανάστασης, έστω και για λίγο, έλαμψε πρώτα μέσα στο δικό του μυαλό.