Πώς οι μέλισσες αναγνωρίζουν αν μια μέλισσα είναι μεθυσμένη και τι της κάνουν;
Οι μέλισσες μπορούν να μεθύσουν και οι φρουρομέλισσες το καταλαβαίνουν αμέσως. Δεν τις αφήνουν να μπουν, ούτε τις αφήνουν να διαταράξουν την τάξη. Δεν σπάνε πόδια, αλλά η τιμωρία είναι ξεκάθαρη.
Όταν μια εργάτρια μέλισσα επιστρέφει στην κυψέλη, δεν περνάει απλώς αδιάφορα. Την περιμένουν οι φρουρομέλισσες. Είναι εκεί για να αναγνωρίσουν τις μυρωδιές, τις κινήσεις και τη συμπεριφορά της. Αν έχει φάει νέκταρ που έχει ζυμωθεί φυσικά και περιέχει αλκοόλη, τότε η μεθυσμένη της πτήση και η άχαρη προσγείωση δεν περνούν απαρατήρητες.
Το αλκοόλ δημιουργείται συχνά σε υπερώριμα φρούτα ή άνθη όπου η ζύμωση αρχίζει φυσικά. Μέλισσες που καταναλώνουν τέτοιο νέκταρ αρχίζουν να πετούν ασυντόνιστα, να χτυπούν πάνω σε άλλες και να μην εκτελούν σωστά την κανονική τους εργασία. Η πιο χαρακτηριστική διαφορά όμως εμφανίζεται όταν προσπαθούν να χορέψουν.
Η περίφημη «waggle dance» — η χορευτική γλώσσα με την οποία οι μέλισσες ενημερώνουν για πηγές τροφής — γίνεται ακανόνιστη. Αντί για ευθείες κινήσεις και απότομες στροφές που δείχνουν κατεύθυνση και απόσταση, η μεθυσμένη μέλισσα χορεύει… σαν να έχει πιει ένα μπουκάλι ρακή.
Οι φρουροί, που είναι εκπαιδευμένες να αναγνωρίζουν κάθε τι ύποπτο, σταματούν τη μεθυσμένη μέλισσα στην είσοδο της κυψέλης. Αν δεν τη διώξουν αμέσως, θα τη σπρώξουν μακριά ή θα τη γλείψουν έντονα για να αφαιρέσουν τις αλκοολικές ουσίες από το σώμα της. Η τιμωρία δεν είναι ποτέ βίαιη όπως λέει ο μύθος με τα «σπασίματα ποδιών» — αλλά η απόρριψη είναι σαφής: «δεν θα μπεις μέχρι να συνέλθεις».
Η φύση έχει λόγους για όλα. Αν οι μεθυσμένες μέλισσες γίνονταν αποδεκτές, θα δημιουργούσαν ακαταστασία μέσα στην κυψέλη, θα έφερναν λάθος πληροφορίες και θα αποδιοργάνωναν τις συλλογικές αποφάσεις. Έτσι, η αποπομπή είναι ένα σκληρό αλλά λειτουργικό μέτρο προστασίας.
Το εντυπωσιακό είναι ότι δεν υπάρχει αρχηγός που δίνει εντολές. Οι φρουροί δρουν με βάση χημικά ερεθίσματα και συμπεριφορικές αποκλίσεις. Η μεθυσμένη μέλισσα απλώς δεν «μυρίζει σωστά» και δεν «κινείται σωστά». Η ίδια η φύση την απορρίπτει — και η κυψέλη προστατεύεται.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
