Πριν 200 χρόνια ψήφισαν Σύνταγμα που ζήλευε όλη η Ευρώπη. Αλλά δεν τους άφησαν να το εφαρμόσουν
Το Σύνταγμα του 1814 γεννήθηκε από αντίσταση, ψηφίστηκε πριν η Νορβηγία γίνει ανεξάρτητη και τελικά επικράτησε απέναντι σε βασιλιάδες και ξένες δυνάμεις.
Η Νορβηγία δεν ήταν ανεξάρτητο κράτος τον Μάιο του 1814. Δεν είχε διεθνή αναγνώριση, ούτε δική της δυναστεία. Είχε μόλις παραδοθεί στη Σουηδία, με τη Συνθήκη του Κιέλου. Κι όμως, μέσα σε λίγες εβδομάδες, όχι μόνο όρθωσε το ανάστημά της, αλλά ψήφισε ένα από τα πιο προοδευτικά συντάγματα της Ευρώπης. Ένα κείμενο που γεννήθηκε μέσα από αντίσταση και τελικά υποτάχθηκε χωρίς να παραδοθεί.
Οι Νορβηγοί δεν είχαν μάθει να διοικούνται μόνοι. Για αιώνες κυβερνιόνταν από τη Δανία. Όταν η Δανία παραχώρησε τη Νορβηγία στους Σουηδούς ως αποζημίωση για την απώλεια της Φινλανδίας, πολλοί Νορβηγοί αρνήθηκαν να δεχτούν ότι άλλαξαν αφέντη. Στις 10 Απριλίου 1814 συγκλήθηκε Συντακτική Συνέλευση στο κτήμα Έιντσβολ. Οι εκπρόσωποι δεν είχαν καν έδρανο να καθίσουν, μα είχαν εντολή να ψηφίσουν την ελευθερία τους.
Στις 17 Μαΐου – σήμερα Εθνική Εορτή της Νορβηγίας – υιοθέτησαν το Σύνταγμα. Ήταν βασισμένο στις αρχές του Αμερικανικού και του Γαλλικού, αλλά ακόμα πιο προσεκτικά διατυπωμένο. Κατοχύρωνε την κυριαρχία του λαού, την ελευθερία της έκφρασης, το δικαίωμα ιδιοκτησίας, την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Ακόμα και η καθολική μοναρχία εξαιρέθηκε: ο βασιλιάς έπρεπε να είναι Λουθηρανός.
Αν και η Νορβηγία ήθελε να συνεχίσει την ένωση με τη Δανία, ο Πρίγκιπας Χριστιανός Φρειδερίκος, που είχε ηγηθεί της αντίστασης, εκλέχτηκε βασιλιάς. Είχε ελπίδα, πίστη, μα όχι στρατό. Η Σουηδία δεν έβλεπε τη Νορβηγική αντίσταση σαν επανάσταση, αλλά σαν απειθαρχία. Όταν οι Σουηδοί εισέβαλαν λίγους μήνες μετά, οι Νορβηγοί πολέμησαν – αλλά υποχώρησαν μπροστά στην υπεροπλία.
Ο πόλεμος κράτησε λίγες εβδομάδες. Στις 14 Αυγούστου 1814, στη Συμφωνία του Μος, η Νορβηγία συμφώνησε να δεχτεί τον Σουηδό βασιλιά, υπό έναν όρο: να κρατήσει το Σύνταγμά της. Ένα πρωτοφανές καθεστώς γεννήθηκε – μια προσωπική ένωση δύο κρατών, με κοινό βασιλιά αλλά χωριστά συντάγματα, νόμους, στρατούς, νομίσματα και κυβερνήσεις.
Το Νορβηγικό Σύνταγμα όχι μόνο επιβίωσε αλλά αποτέλεσε σύμβολο. Αν και περιορίστηκε από τροποποιήσεις για να επιτραπεί η ένωση, παρέμεινε βασικά ανέπαφο. Κάθε άρθρο του λειτουργούσε σαν ανάχωμα απέναντι στη σουηδική επιρροή. Ενώ η Σουηδία είχε έναν σχεδόν απόλυτο μονάρχη, η Νορβηγία είχε ένα από τα πιο φιλελεύθερα πολιτεύματα της εποχής.
Η Ευρώπη παρακολουθούσε σιωπηλά. Το Συνέδριο της Βιέννης δεν αναγνώρισε ποτέ την αρχική Νορβηγική ανεξαρτησία. Αλλά το πείραμα του 1814 έμεινε. Και εξελίχθηκε. Η Νορβηγία έγινε η πρώτη σκανδιναβική χώρα που εφάρμοσε κοινοβουλευτισμό. Το Σύνταγμά της υπήρξε εργαλείο χειραφέτησης, όχι μόνο νομικό κείμενο. Δεν είχε νικήσει στον πόλεμο. Αλλά είχε νικήσει στο χαρτί.
Όταν η ένωση με τη Σουηδία διαλύθηκε το 1905, η Νορβηγία δεν χρειάστηκε νέο σύνταγμα. Χρειαζόταν μόνο μια υπογραφή. Το Σύνταγμα του 1814 ήταν ήδη έτοιμο να υποστηρίξει ένα πλήρως ανεξάρτητο κράτος. Και το έκανε. Όπως είχε σχεδιαστεί από την αρχή.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
