Στο τουρνουά που διοργάνωσε για τον γάμο της κόρης του, ένα κοντάρι του τρύπησε το μάτι και τον εγκέφαλο.

Το 1559, το Παρίσι ετοιμαζόταν για εορτασμούς. Ο βασιλιάς Ερρίκος Β’ της Γαλλίας, γιος της θρυλικής Αικατερίνης των Μεδίκων και του Φραγκίσκου Α’, ήθελε να γιορτάσει με μεγαλοπρέπεια τον γάμο της κόρης του, Ελισάβετ, με τον ισπανό βασιλιά Φίλιππο Β’. Αντί για δεξιώσεις και απλά θεάματα, ο ίδιος αποφάσισε να μπει στο ρινγκ — όχι μεταφορικά, αλλά κυριολεκτικά. Στολισμένος με βασιλική πανοπλία, μπήκε σε τουρνουά ιπποτικής μονομαχίας με κοντάρια, για να αποδείξει ότι ήταν ακόμη βασιλιάς και πολεμιστής.

Ο αντίπαλός του ήταν ο αρχηγός της προσωπικής του φρουράς, Γκαμπριέλ ντε Μονγκόμερι. Οι δύο άντρες συγκρούστηκαν στη μέση της αρένας, με τις λόγχες στραμμένες. Το κοντάρι του Μονγκόμερι έσπασε με δύναμη πάνω στο κράνος του βασιλιά. Ένα σπάραγμα ξύλου πέρασε μέσα από τη σχισμή της προσωπίδας και καρφώθηκε απευθείας στο δεξί του μάτι, διαπερνώντας τον εγκέφαλο.

Ο Ερρίκος δεν έπεσε αμέσως. Μεταφέρθηκε αιμόφυρτος στα ανάκτορα. Για δέκα ολόκληρες μέρες πάλευε ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο, σε φρικτούς πόνους, με την Αικατερίνη να μην αποχωρίζεται στιγμή το πλευρό του. Τρεις βασιλικοί γιατροί και δύο προσωπικοί χειρουργοί προσπάθησαν να αφαιρέσουν τα θραύσματα του κονταριού και να σώσουν τη ζωή του, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Πέθανε στις 10 Ιουλίου 1559, σε ηλικία μόλις 40 ετών.

Ο θάνατός του συγκλόνισε τη Γαλλία. Δεν ήταν μόνο η απώλεια ενός βασιλιά, αλλά και το γεγονός ότι χάθηκε με τέτοιο τρόπο — σε μια επίδειξη δύναμης, για λόγους γοήτρου. Η βασίλισσα Αικατερίνη των Μεδίκων κατηγόρησε τον Μονγκόμερι, αν και ήταν προφανές πως επρόκειτο για ατύχημα. Ο αρχηγός της φρουράς καταδιώχθηκε τα επόμενα χρόνια και τελικά εκτελέστηκε για άλλους λόγους.

Το περιστατικό οδήγησε στον σταδιακό τερματισμό των ιπποτικών τουρνουά στη Γαλλία. Το άθλημα που επί αιώνες εξυμνούσε την ιπποσύνη και την τιμή, έγινε ξαφνικά συνώνυμο του θανάτου και της ματαιοδοξίας. Δεν ήταν πια επίδειξη γενναιότητας — ήταν επικίνδυνο κατάλοιπο μιας εποχής που έσβηνε.

Αυτό που ήθελε να μείνει ως εορταστική ανάμνηση μιας δυναστείας, έμεινε τελικά στην ιστορία ως η αρχή της παρακμής της. Οι θρησκευτικοί πόλεμοι, οι εσωτερικές συγκρούσεις και η αστάθεια της μοναρχίας ήρθαν λίγο αργότερα. Ο θάνατος του Ερρίκου Β’ δεν ήταν μόνο τραγικός. Ήταν προφητικός.