Θα θέλαμε μια εξήγηση, γιατί η Γαλλία έχει τόσες πολλές πλατείες, πιο πολλές και από την Ηλιούπολη

Αν ποτέ ταξιδέψεις οδικώς στη Γαλλία, ένα πράγμα θα σε ακολουθεί σε κάθε στροφή, σε κάθε μικρό χωριό και σε κάθε πόλη, από τη Νορμανδία μέχρι την Προβηγκία: οι κυκλικές πλατείες. Οι διάσημοι ronds-points, όπως τους αποκαλούν οι Γάλλοι, είναι τόσοι πολλοί που μοιάζουν να έχουν φυτρώσει σαν λουλούδια σε κάθε διασταύρωση. Είναι παντού. Σε αντίθεση με την Ηλιούπολη, που περηφανεύεται για τις πλατείες της όπως κάθε νότιο προάστιο που σέβεται τον εαυτό του, η Γαλλία έχει μετατρέψει την έννοια της πλατείας σε εθνικό σύμβολο. Και όχι μόνο πλατείες με παγκάκια και πλατάνια – αλλά κυκλικές πλατείες, πραγματικές νησίδες κυκλοφορίας με καλλιτεχνικές φιλοδοξίες.

Οι αριθμοί είναι σχεδόν απίστευτοι. Πάνω από 42.000 ronds-points απλώνονται σε όλη τη Γαλλία. Είναι ο απόλυτος παγκόσμιος πρωταθλητής σε roundabouts, ξεπερνώντας με τεράστια διαφορά χώρες με πολύ μεγαλύτερη έκταση ή πληθυσμό. Η καταγωγή αυτής της αστικής εμμονής δεν βρίσκεται σε κάποιον παλιό νόμο ή κάποια πολιτιστική παράδοση που πάει πίσω στον Λουδοβίκο ΙΔ’. Είναι πολύ πιο πρόσφατη, σχεδόν μοντέρνα. Ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970, όταν οι Γάλλοι μηχανικοί άρχισαν να υιοθετούν το κυκλικό μοντέλο κυκλοφορίας ως τρόπο μείωσης των τροχαίων ατυχημάτων και αποσυμφόρησης των αστικών κόμβων. Το αποτέλεσμα δεν ήταν απλώς λειτουργικό· ήταν αρχιτεκτονικό.

Διότι στην καρδιά κάθε rond-point δεν υπάρχει μόνο άσφαλτος. Υπάρχει αισθητική. Υπάρχει τοπική ιστορία. Υπάρχει χιούμορ. Υπάρχει τέχνη. Σε πολλές γαλλικές πόλεις, οι κυκλικές πλατείες έχουν μετατραπεί σε καμβά για τους τοπικούς καλλιτέχνες και τις κοινότητες. Μπορείς να δεις έναν γίγαντα από σίδερο να σκαρφαλώνει μια μπάλα από λουλούδια, ένα τεράστιο σαλιγκάρι να κοιτάζει ένα κοπάδι από μεταλλικά πρόβατα ή μια τρισδιάστατη απεικόνιση της τοπικής ιστορίας με φιγούρες σαν από καρτούν. Δεν είναι λίγες οι πόλεις που βραβεύουν κάθε χρόνο την πιο δημιουργική πλατεία τους. Είναι ένας σιωπηλός διαγωνισμός φαντασίας, χωμένος ανάμεσα σε δρόμους και οδοστρώματα.

Η επιμονή αυτή όμως δεν είναι τυχαία. Είναι κομμάτι της γαλλικής νοοτροπίας απέναντι στον δημόσιο χώρο. Για τους Γάλλους, ο δημόσιος χώρος είναι καμβάς. Είναι σημείο συνάντησης, σημείο συζήτησης, σημείο αντίστασης και σημείο αισθητικής. Η Ηλιούπολη μπορεί να έχει τις πλατείες της γεμάτες παιδιά, ελιές και συνταξιούχους, αλλά η Γαλλία έχει μετατρέψει την ίδια την κυκλοφορία σε πολιτιστικό γεγονός. Κάθε οδηγός που εισέρχεται σε ένα rond-point συμμετέχει άθελά του σε μια πολιτισμική τελετουργία. Κάνει τον κύκλο του, παρατηρεί το έργο τέχνης στο κέντρο και συνεχίζει.

Αυτό που κάνει ακόμα πιο σουρεαλιστική την κατάσταση είναι ότι αυτή η εμμονή έχει γίνει πηγή ειρωνείας και χιούμορ – κυρίως από τους ίδιους τους Γάλλους. Υπάρχουν ταξιδιωτικοί οδηγοί που προτείνουν τουριστικές διαδρομές με βάση τις πιο περίεργες κυκλικές πλατείες. Κάποιοι έχουν γράψει βιβλία με φωτογραφίες από τις 100 πιο αλλόκοτες πλατείες της Γαλλίας. Ορισμένα ronds-points έχουν αποκτήσει φήμη σχεδόν θρησκευτική, με φωτογράφους και influencers να ταξιδεύουν εκατοντάδες χιλιόμετρα για να απαθανατίσουν το τέλειο πλάνο ενός στρογγυλού κόμβου με έναν πλαστικό ταύρο ή ένα τεράστιο μπουκάλι κρασί στο κέντρο.

Αν η πλατεία στην ελληνική φαντασία είναι χώρος ανάπαυσης και επικοινωνίας, στη Γαλλία είναι χώρος συμβολικός, λειτουργικός και δημιουργικός. Δεν είναι περίπατος, είναι κύκλος. Δεν είναι στάση, είναι πέρασμα. Και όσο και αν σε εμάς μπορεί να μοιάζει παράξενο, για τη Γαλλία είναι φυσικό. Όχι απλώς φυσικό – απαραίτητο. Στη χώρα που έδωσε στον κόσμο το μπρι, την γκιλοτίνα και την έννοια της επανάστασης, δεν είναι καθόλου περίεργο που έδωσε και νέο νόημα στη λέξη «πλατεία».