Τι είναι η μέθοδος σαρδέλας που χρησιμοποίησαν οι Ναζί για να εκτελέσουν χιλιάδες ανθρώπους

Η μέθοδος σαρδέλας δεν ήταν απλώς μία τεχνική εκτέλεσης. Ήταν η βιομηχανοποίηση του θανάτου με τρόπο που σοκάρει ακόμα και σήμερα τους ιστορικούς. Εφευρέθηκε και τελειοποιήθηκε από τον Friedrich Jeckeln, έναν από τους πιο αποτελεσματικούς διοργανωτές εκτελέσεων του ναζιστικού καθεστώτος. Ο ίδιος δεν δίσταζε να παρουσιάζει τη μέθοδό του σαν να επρόκειτο για κάποια στρατιωτική καινοτομία – ενώ στην πραγματικότητα ήταν ο απόλυτος εξευτελισμός της ανθρώπινης ζωής.

Οι εκτελέσεις δεν γίνονταν τυχαία. Όλα είχαν προβλεφθεί με χειρουργική ακρίβεια. Οι ναζί άνοιγαν τεράστιους λάκκους στο χώμα, αρκετά βαθιούς ώστε να χωρούν εκατοντάδες πτώματα. Οι πρώτοι κρατούμενοι οδηγούνταν στον πυθμένα και εκτελούνταν με πυροβολισμό στον αυχένα. Ακολουθούσαν οι επόμενοι. Έπρεπε να ξαπλώσουν πάνω στα πτώματα των προηγούμενων, με το πρόσωπο στραμμένο κάτω. Ξάπλωναν όπως οι σαρδέλες σε κονσέρβα. Και το ίδιο συνέβαινε ξανά και ξανά, στρώμα πάνω σε στρώμα.

Η μέθοδος αυτή εξοικονομούσε πυρομαχικά, χρόνο, και… χώρο. Οι στρατιώτες είχαν διαταγή να πυροβολούν με ακρίβεια, να μην σπαταλούν σφαίρες. Ο Jeckeln καυχιόταν ότι μπορούσε να «εκτελέσει περισσότερους ανθρώπους από οποιονδήποτε άλλον», όπως είχε πει ο ίδιος σύμφωνα με καταθέσεις μεταπολεμικά. Στην ουσία, η εκτέλεση μετατράπηκε σε εργοστασιακή διαδικασία. Όσοι αρνούνταν να ξαπλώσουν, πυροβολούνταν επιτόπου. Οι υπόλοιποι γνώριζαν τι τους περίμενε. Κανείς όμως δεν αντιδρούσε. Ο φόβος, η ταπείνωση και η αίσθηση της αναπόφευκτης μοίρας παρέλυαν κάθε αντίσταση.

Στην Ουκρανία, στην Πολωνία, στη Λετονία, στη Λιθουανία, η μέθοδος αυτή εφαρμόστηκε χιλιάδες φορές. Στο δάσος του Ρούμπα, στο Μπάμπι Γιαρ, στην Καμιάνετς-Ποντίλσκι, και σε δεκάδες άλλες τοποθεσίες. Τα θύματα δεν ήταν μόνο άντρες. Γυναίκες, ηλικιωμένοι, και μικρά παιδιά – κάποια με τα ρούχα του σχολείου – βρέθηκαν σε αυτά τα στρώματα θανάτου. Σε κάποιες περιπτώσεις, οι ανασκαφές αποκάλυψαν πτώματα που κρατούσαν ακόμα τα κλειδιά των σπιτιών τους. Είχαν πιστέψει ότι θα γύριζαν πίσω.

Το 1990, η αυστραλιανή κυβέρνηση ζήτησε τη βοήθεια του αρχαιολόγου Richard Wright για να ερευνήσει τέτοια μαζικά τάγματα θανάτου στο χωριό Σερνίκι της Ουκρανίας. Τα ευρήματα επιβεβαίωσαν το χειρότερο σενάριο. Όλα αντιστοιχούσαν στην «τεχνική» του Jeckeln. Στρώσεις από σκελετούς, ευθυγραμμισμένες με ακρίβεια, κεφάλια από τη μία πλευρά, πόδια από την άλλη. Κάποιοι κρατούσαν ακόμα τα γυαλιά τους, τα παπούτσια τους, ή πλεγμένα μακριά μαλλιά.

Αυτές οι εικόνες δεν είναι απλώς μαρτυρίες. Είναι τεκμήρια εγκλημάτων. Η φρίκη δεν προκύπτει μόνο από τη σκληρότητα, αλλά από την ψυχρή, μηχανική λογική που τα συνόδευε. Η μέθοδος σαρδέλας δεν ήταν μία φρικιαστική παρόρμηση. Ήταν σχέδιο. Ήταν εφαρμογή μαθηματικών στο θάνατο. Ήταν η γενοκτονία που λογαριάζει ανθρώπους σε κυβικά μέτρα.

Σήμερα, στα περισσότερα από αυτά τα σημεία έχουν στηθεί μνημεία. Όμως οι ανασκαφές συνεχίζονται. Και κάθε φορά που ένα νέο λάκκο ανοίγει, το ερώτημα επιστρέφει: πώς μπόρεσε να υπάρξει άνθρωπος που να το σκεφτεί, να το εφαρμόσει και να το θεωρεί «αποτελεσματικό»;