Το αρχαίο σκάνδαλο με τα σπασμένα αγάλματα που άλλαξε την πορεία του Πελοποννησιακού Πολέμου
Το βράδυ που έσπασαν τα ιερά αγάλματα με φαλλό, η Αθήνα βυθίστηκε στον πανικό. Η κατηγορία στον Αλκιβιάδη και η καταδίκη του ερήμην ήταν η αρχή του τέλους.
Ήταν παραμονές της μεγαλύτερης στρατιωτικής αποστολής που είχε οργανώσει ποτέ η Αθήνα. Το 415 π.Χ., ο στόλος ετοιμαζόταν να αναχωρήσει για τη Σικελία, με στόχο την κατάληψη των Συρακουσών και την επέκταση της κυριαρχίας των Αθηναίων στη δυτική Μεσόγειο. Την αυγή όμως μιας μόνο νύχτας, η πόλη ξύπνησε αλλιώς. Κάποιος —ή κάποιοι— είχαν βεβηλώσει σχεδόν όλους τους ερμαί, τα ιερά φαλλικά αγάλματα που βρίσκονταν σε δρόμους, σταυροδρόμια και εισόδους σπιτιών.
Οι ερμαί ήταν λίθινες στήλες με κεφάλι του θεού Ερμή και ανδρικά γεννητικά όργανα στο ύψος των ανθρώπινων. Τις άλειφαν με λάδι, τις στόλιζαν με στεφάνια και πίστευαν πως προστάτευαν τα σπίτια, τους δρόμους, τα σύνορα. Όταν κάποιος τις κατέστρεφε, δεν προσέβαλε μόνο την αισθητική ή τη θρησκεία. Προσέβαλε τον ίδιο τον θεό της μετάβασης, των συνόρων, των ταξιδιών. Και η Αθήνα ετοιμαζόταν να ταξιδέψει πολύ μακριά.
Η βεβήλωση των ερμών θεωρήθηκε δεινό οιωνό, σχεδόν προφητεία καταστροφής. Οι πολίτες πανικοβλήθηκαν. Κάποιοι πίστεψαν ότι επρόκειτο για σαμποτάζ από φιλοσπαρτιάτες ή Συρακούσιους κατασκόπους. Άλλοι ότι ήταν έργο ασεβών μεθυσμένων. Κανείς δεν ήξερε τι ακριβώς είχε συμβεί — και ακριβώς γι’ αυτό, όλοι άρχισαν να ψάχνουν τον ένοχο. Και σύντομα, τα βλέμματα στράφηκαν προς τον πιο αντιφατικό άνθρωπο της Αθήνας: τον Αλκιβιάδη.
Ο Αλκιβιάδης ήταν νέος, όμορφος, πλούσιος, δημοφιλής και αλαζόνας. Υποστήριξε φανατικά την εκστρατεία στη Σικελία και αναδείχθηκε ως αρχηγός της. Όμως είχε πολλούς εχθρούς. Όταν οι ερμαί καταστράφηκαν, τον κατηγόρησαν όχι μόνο για τη βεβήλωση, αλλά και για συμμετοχή σε μυστικές τελετές που γελοιοποιούσαν τα Ελευσίνια Μυστήρια, μια από τις ιερές θρησκευτικές πρακτικές των Αθηναίων. Ο ίδιος αρνήθηκε τις κατηγορίες και ζήτησε να δικαστεί αμέσως, πριν φύγει ο στόλος. Δεν του το επέτρεψαν.
Έφυγε με τον στρατό για τη Σικελία, αλλά πίσω στην Αθήνα, οι πολιτικοί του αντίπαλοι τον καταδίκασαν σε θάνατο ερήμην. Όταν το έμαθε, δεν γύρισε πίσω. Διέφυγε και τελικά πήγε… στους Σπαρτιάτες, εχθρούς της πόλης του. Τους έδωσε πληροφορίες, σχέδια και στρατηγικές. Η εκστρατεία στη Σικελία κατέληξε σε απόλυτο φιάσκο: ο αθηναϊκός στόλος καταστράφηκε, χιλιάδες στρατιώτες αιχμαλωτίστηκαν ή σκοτώθηκαν, και η Αθήνα δεν συνήλθε ποτέ πλήρως.
Όλα ξεκίνησαν από μια νύχτα σιωπηλής καταστροφής. Από αγάλματα που έσπασαν στα κρυφά. Από έναν θεό που οι Αθηναίοι πίστευαν ότι δεν έπρεπε να προσβάλεις ποτέ, ειδικά πριν ταξιδέψεις. Το σκάνδαλο των ερμών δεν ήταν απλώς μια ιεροσυλία. Ήταν η σπίθα που άλλαξε την πολιτική ισορροπία, την πορεία ενός πολέμου, και τελικά την τύχη μιας ολόκληρης πόλης.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
