Το Λαγουδάκι του Πάσχα δεν είναι τόσο αθώο όσο νομίζεις. Από πού ξεκίνησε, γιατί κρατά αυγά και τι συμβολίζει στ’ αλήθεια.
Δεν είναι απλώς διακοσμητικός λαγός με αυγά. Το πασχαλινό λαγουδάκι έχει ιστορία που μπλέκει θρησκεία, ερμαφρόδιτα σύμβολα και παιδικές ανταμοιβές.
Μοιάζει με παιδική χαρά από σοκολάτα. Ένας λαγός με παστέλ χρώματα που κουβαλά καλάθια με αυγά και τα κρύβει σε κήπους. Και όμως, πίσω από το χαμογελαστό λαγουδάκι του Πάσχα, κρύβεται μια ιστορία πολύ πιο περίεργη απ’ όσο θα φανταζόσουν.
Το έθιμο ξεκίνησε από τη Λουθηρανική Γερμανία, κάπου στον 17ο αιώνα. Ο λαγός δεν ήταν τότε διακοσμητικός ή σοκολατένιος. Ήταν κάτι σαν δικαστής παιδιών: ερχόταν την περίοδο του Πάσχα για να αξιολογήσει τη συμπεριφορά τους και να τους φέρει, αν ήταν καλά, αυγά και καραμέλες. Ένα Πασχαλινό alter ego του Άγιου Βασίλη.
Πιο πίσω όμως, ο λαγός κουβαλούσε πολύ πιο βαθιά και αρχαία σύμβολα. Στην αρχαιότητα θεωρούσαν πως είναι ερμαφρόδιτος, επειδή πολλοί πίστευαν ότι γεννά χωρίς να χάνει την παρθενία. Στη μεσαιωνική χριστιανική τέχνη, εμφανιζόταν ακόμη και δίπλα στην Παναγία ή την Αγία Τριάδα, λόγω αυτών των παρεξηγημένων ιδιοτήτων του. Ήταν σύμβολο καθαρότητας και ταυτόχρονα γονιμότητας.
Και τα αυγά; Κι αυτά δεν είναι απλά στολίδια. Κατά τη Σαρακοστή, οι χριστιανοί δεν κατανάλωναν αυγά. Για να μην χαλάσουν, τα έβραζαν, τα έβαφαν κόκκινα – συμβολίζοντας το αίμα του Χριστού – και τα κατανάλωναν το Πάσχα. Αργότερα, στη Δύση, τα αυγά έγιναν διακοσμητικά, έπαιρναν χρώματα από λουλούδια, και ο λαγός τα έκρυβε για να τα βρουν τα παιδιά. Ένα ανοιξιάτικο παιχνίδι που έγινε παράδοση.
Η εικόνα του λαγού που κρύβει αυγά σε κήπους εδραιώθηκε τον 19ο και 20ό αιώνα σε Γερμανία, Καναδά, Ηνωμένες Πολιτείες και Βόρεια Ευρώπη. Η βιομηχανία της σοκολάτας πήρε το έθιμο και το μεταμόρφωσε σε αυτό που ξέρουμε σήμερα: σοκολατένιοι λαγοί, αυγά σε πλαστικά καλαθάκια, κυνηγητό στον κήπο.
Το λαγουδάκι του Πάσχα δεν είναι, τελικά, ούτε καθολικό, ούτε ορθόδοξο, ούτε παραμυθένιο. Είναι ένα μίγμα από παρεξηγημένες συμβολικές ιδιότητες, θρησκευτικές συνήθειες και εμπορική φαντασία.
Κάθε φορά που βλέπεις τον λαγό να κρατά τα αυγά του, να ξέρεις: δεν τα γέννησε, ούτε τα έβαψε. Απλώς κουβαλά πάνω του την πιο αλλόκοτη μετάλλαξη της Πασχαλινής ιστορίας.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
