Το πιο γλυκό τραγούδι που λέμε ακόμα στα παιδιά μας ξεκίνησε από μητέρες που τραγουδούσαν για να μην πεθάνει το μωρό

Το νανούρισμα δεν γεννήθηκε για να κοιμηθεί το παιδί. Γεννήθηκε για να το σώσει. Σε χωριά που πεινούσαν. Σε στρατόπεδα που κρύβονταν. Σε καλύβες χωρίς γιατρούς, χωρίς φάρμακα, χωρίς ελπίδα. Εκεί όπου η μόνη άμυνα μιας μάνας απέναντι στον θάνατο ήταν η φωνή της.

Σε εβραϊκά σπίτια, αιώνες πριν, οι γυναίκες τραγουδούσαν για να διώξουν τη Λίλιθ. Ένα πλάσμα που έλεγαν ότι τριγυρνούσε τις νύχτες και έκλεβε τις ψυχές των βρεφών. Έγραφαν «Lilith – abei» πάνω σε φυλαχτά και νανούριζαν. Όχι για ύπνο. Για προστασία. Για να μην ακουστεί το κλάμα. Για να μην γίνει το μωρό σημάδι.

Στην Ισπανία της φτώχειας, η Λόρκα άκουγε τις γιαγιάδες να νανουρίζουν. Και έλεγε πως κάθε τέτοιο τραγούδι ήταν ένα ποίημα πόνου. Μια προσπάθεια να δώσεις κουράγιο στον εαυτό σου. Να σκεπάσεις το παιδί με μουσική, όχι μόνο για να κοιμηθεί, αλλά για να μην τρομάξει. Για να μην σε δει να τρέμεις.

Στα Highlands της Σκωτίας, τα νανουρίσματα μιλούσαν για πείνα, πατάτες και φόβο. Σε κάποια, η μάνα έλεγε στο βρέφος τι να κάνει αν εκείνη πεθάνει. Πώς να θυμάται. Πώς να επιβιώσει. Ο κόσμος έξω ήταν σκληρός και το νανούρισμα ήταν το τελευταίο χάδι πριν τον αγώνα.

Σε μονάδες νεογνών, στην εποχή μας, οι γιατροί ανακάλυψαν κάτι τρομερό. Όταν οι μανάδες τραγουδούν στα πρόωρα, το σώμα τους αλλάζει. Η καρδιά δυναμώνει. Ο ύπνος βαθαίνει. Η αναπνοή γίνεται κανονική. Δεν είναι πια μόνο λόγια ή μελωδία. Είναι βιολογία. Είναι θεραπεία. Είναι ελπίδα.

Οι Φιλιππινέζες τραγουδούν με φωνές χωρίς μέτρο, γεμάτες μελισματικές φράσεις, σαν προσευχές σε γλώσσα του θεού. Οι Ινδές τραγουδούν σε χωριά με παιδιά που δεν έχουν παπούτσια. Οι μητέρες των Κούρδων ψιθυρίζουν νανουρίσματα για εξορίες, ερήμους και αγνοούμενους.

Μα κι εδώ. Στην Ελλάδα. Όταν μια γιαγιά τραγουδάει «Νάνι το νάνι», λέει ακόμα την αρχαία ευχή. Τη μαγική φράση που περνάει από χείλη σε χείλη αιώνες τώρα: «κοιμήσου, καρδούλα μου, να μη σε πάρει το κακό». Δεν το λέει έτσι. Αλλά αυτό εννοεί.

Κάποτε τα νανουρίσματα δεν ήταν μόνο για ύπνο. Ήταν για πόλεμο. Για επιβίωση. Για εξορκισμό. Ήταν τραγούδια αγάπης, πόνου και αγωνίας. Και παρότι σήμερα τα λέμε νομίζοντας πως είναι παιδικά, στην πραγματικότητα είναι τα πιο παλιά, πιο σοβαρά, πιο σπαρακτικά τραγούδια που υπάρχουν.