Το πορτρέτο που κόντεψε να πεταχτεί στα σκουπίδια και τελικά αποδείχθηκε θησαυρός του 16ου αιώνα
Ένα πορτρέτο που όλοι περιφρονούσαν αποδείχθηκε γνήσιο έργο Αναγέννησης. Η αποκατάσταση αποκάλυψε την αληθινή μορφή της Isabella de’ Medici.
Στις αποθήκες του Carnegie Museum υπήρχε ένα πορτρέτο που κανείς δεν εκτιμούσε. Οι ειδικοί το είχαν χαρακτηρίσει φτωχής ποιότητας, σχεδόν απομίμηση. Το έργο κινδύνευε να χαθεί για πάντα, μέχρι που μια λεπτομερής επιθεώρηση αποκάλυψε κάτι συγκλονιστικό: το πρόβλημα δεν ήταν ο ζωγράφος, αλλά τα ξένα χέρια που το είχαν αγγίξει αιώνες μετά.
Κάποιος τον 19ο αιώνα είχε προσπαθήσει να «βελτιώσει» τη γυναίκα του πορτρέτου. Της απάλυνε τα χαρακτηριστικά, της έδωσε πιο ελκυστική μορφή, προσάρμοσε το πρόσωπο στα γούστα μιας νέας εποχής. Η πρόθεση ίσως να ήταν εμπορική· το αποτέλεσμα όμως ήταν να σβήσει το αυθεντικό ύφος και να παραποιήσει τον καλλιτέχνη.
Με τη βοήθεια ακτινογραφιών, οι συντηρητές είδαν την αλήθεια κάτω από τις επιχρωματώσεις. Η γυναίκα είχε διαφορετικό βλέμμα, πιο έντονο και ρεαλιστικό. Στο χέρι της διακρινόταν ένα δοχείο, ενώ γύρω από το κεφάλι της υπήρχε φωτοστέφανο. Η εικόνα θύμιζε μορφές θρησκευτικής τέχνης του 16ου αιώνα, πιθανόν την ίδια τη Μαγδαληνή.
Η ομάδα συντήρησης του μουσείου, με επικεφαλής την Lulu Lippincott και την Ellen Baxter, αφαίρεσε προσεκτικά στρώμα προς στρώμα τα ξένα χρώματα. Η διαδικασία ήταν αργή και επίπονη· κάθε λάθος θα μπορούσε να καταστρέψει το έργο. Όμως κάτω από το επίχρισμα εμφανίστηκε το πραγματικό πορτρέτο, αυθεντικό, ζωντανό, με την αληθινή δύναμη του δημιουργού.
Η γυναίκα ταυτίστηκε με την Isabella de’ Medici, κόρη μιας από τις ισχυρότερες οικογένειες της Ιταλικής Αναγέννησης. Η ίδια πέθανε τραγικά, πιθανότατα δολοφονημένη από τον σύζυγό της. Τώρα, αιώνες μετά, το βλέμμα της επέστρεφε για να αφηγηθεί μια δεύτερη ιστορία — όχι μόνο της ζωής της, αλλά και της τέχνης που παραλίγο να χαθεί.
Το πορτρέτο αποδόθηκε σε καλλιτέχνη του κύκλου του Alessandro Allori, μαθητή του Μπροντσίνο. Η αξία του δεν είναι μόνο οικονομική· είναι μια υπενθύμιση ότι η τέχνη χρειάζεται προσοχή και ότι η αλήθεια της μπορεί να θαφτεί κάτω από τις αισθητικές εμμονές άλλων εποχών.
Η υπόθεση αυτή θυμίζει έντονα τη σημερινή εποχή των φίλτρων και των retouch. Όπως τότε, έτσι και τώρα, η εικόνα «βελτιώνεται» για να γίνει πιο ελκυστική, πιο εμπορεύσιμη, αλλά συχνά χάνει την αυθεντικότητά της. Το πορτρέτο της Isabella έγινε σύμβολο όχι μόνο της Αναγέννησης, αλλά και της ίδιας της μάχης ανάμεσα στο αληθινό και στο τεχνητό.
Γρηγόρης Κεντητός
Οι μυστηριώδεις πέτρινοι γίγαντες 40 τόνων που κανείς δεν ξέρει πώς μετακινήθηκαν
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
