Βρίσκεται στη Ρώμη αλλά δεν ανήκει στην Ιταλία. Ο ναός με την εικόνα που πιστεύουν ότι έσωσε τη Ρώμη

Στην καρδιά της Ρώμης, εκεί όπου χτυπάει η ιστορία χιλιάδων χρόνων, στέκεται ένας ναός που δεν ανήκει στην Ιταλία. Η Σάντα Μαρία Ματζόρε, η μεγαλύτερη βασιλική αφιερωμένη στην Παναγία, είναι κομμάτι της Αγίας Έδρας, του κράτους του Βατικανού, έστω κι αν βρίσκεται πέρα από τα τείχη του. Το καθεστώς της καθιερώθηκε το 1929 με τη Συνθήκη του Λατερανού και από τότε η Σάντα Μαρία Ματζόρε θεωρείται έδαφος «εκτός ιταλικής κυριαρχίας», όπως συμβαίνει με τις πρεσβείες ξένων κρατών.

Η ιστορία της ξεκινάει από τον 5ο αιώνα, όταν ο Πάπας Σίξτος Γ΄ αποφάσισε να οικοδομήσει έναν ναό για να τιμήσει την Παναγία μετά τη Σύνοδο της Εφέσου που την ανακήρυξε Θεοτόκο. Ο ναός, χτισμένος στον Εσκουιλίνο Λόφο, διατηρεί ακόμα τον αρχικό του πυρήνα, παρά τους σεισμούς και τις μεταγενέστερες επεμβάσεις. Τα εντυπωσιακά του ψηφιδωτά με σκηνές από τη ζωή του Χριστού και της Παναγίας θεωρούνται από τα πιο σημαντικά έργα της πρώιμης χριστιανικής τέχνης.

Στην καρδιά του ναού βρίσκεται η ιερή εικόνα της Παναγίας, γνωστή ως Salus Populi Romani, δηλαδή «Η Σωτηρία του Ρωμαϊκού Λαού». Οι Ρωμαίοι πιστεύουν ότι η εικόνα αυτή έσωσε την πόλη από λιμούς, πολέμους και επιδημίες. Δεν υπάρχει Παπική λειτουργία μεγάλης σημασίας που να μην ξεκινά με προσκύνημα σε αυτή την εικόνα. Ο Πάπας Φραγκίσκος, αμέσως μετά την εκλογή του, πήγε εκεί για να ζητήσει την προστασία της Παναγίας, ακολουθώντας μία παράδοση αιώνων.

Η μεγαλοπρέπεια του ναού δεν είναι τυχαία. Κατά τον 5ο αιώνα, η Εκκλησία είχε συγκεντρώσει τεράστιες εκτάσεις γης και έσοδα σε όλη την ιταλική χερσόνησο. Η κεντρική διοίκηση της Ρώμης διαχειριζόταν τα έσοδα αυτά με τέτοια αποτελεσματικότητα, που μπορούσε να χρηματοδοτεί μεγάλα οικοδομικά έργα και φιλανθρωπικές δράσεις. Ο Ρίχαρντ Κράουταϊμερ τόνισε πως τέτοια οικονομική δύναμη επέτρεψε στον Πάπα Σίξτο Γ΄ να φτιάξει έναν ναό αντάξιο της νέας θεολογικής τιμής προς την Παναγία.

Η Σάντα Μαρία Ματζόρε έχει γίνει επίσης τόπος ανάπαυσης για σημαντικές μορφές της ιστορίας. Εδώ βρίσκονται τα λείψανα του Αγίου Ιερώνυμου, του μεταφραστή της Βίβλου στα λατινικά, του μεγάλου καλλιτέχνη Τζαν Λορέντσο Μπερνίνι, αλλά και πολλών Πάπων, όπως του Πίου Ε΄ και του Σίξτου Ε΄. Η παράδοση λέει πως ο ίδιος ο Μπερνίνι ήθελε να ταφεί εκεί για να αναπαυθεί «κοντά στην Παρθένο».

Σήμερα, χιλιάδες προσκυνητές περνούν καθημερινά την πύλη της βασιλικής. Κάποιοι έρχονται να προσευχηθούν μπροστά στη θαυματουργή εικόνα, άλλοι να θαυμάσουν την ανεπανάληπτη τέχνη και αρχιτεκτονική. Όλοι όμως, ανεξαιρέτως, μπαίνουν σε έναν χώρο που βρίσκεται μέσα στην Ιταλία αλλά, με έναν παράξενο τρόπο, δεν της ανήκει.