Χρωστάει την ύπαρξή του στον Μουσολίνι. Πώς γεννήθηκε το Βατικανό το 1929

Το Βατικανό σήμερα είναι το μικρότερο κράτος του κόσμου, μέσα στη Ρώμη, αλλά για να αποκτήσει την ανεξαρτησία του χρειάστηκε να περάσουν πάνω από πενήντα χρόνια διπλωματικών και πολιτικών συγκρούσεων. Γιατί μέχρι το 1929, το Βατικανό δεν υπήρχε ως κράτος, και ο Πάπας θεωρούσε τον εαυτό του αιχμάλωτο.

Όλα ξεκίνησαν το 1870, όταν το νέο Ιταλικό Βασίλειο κατέλαβε τη Ρώμη και κατάργησε το Παπικό Κράτος που μέχρι τότε κάλυπτε μεγάλες περιοχές της κεντρικής Ιταλίας. Ο Πάπας Πίος Θ’ αρνήθηκε να αναγνωρίσει το νέο κράτος και αποσύρθηκε μέσα στο Βατικανό, αυτοχαρακτηριζόμενος «αιχμάλωτος». Από τότε και για έξι δεκαετίες, οι Πάπες δεν έβγαιναν έξω από το Βατικανό και αρνούνταν να αποδεχτούν την ιταλική κυριαρχία.

Η κατάσταση ήταν εκρηκτική. Από τη μια, η Ιταλία ήθελε να επιβληθεί ως ενιαίο κράτος, από την άλλη, η Καθολική Εκκλησία, με τεράστια διεθνή δύναμη, αμφισβητούσε σιωπηρά τη νομιμότητά της. Η Ιταλία είχε νομοθετήσει κάποιες εγγυήσεις για τα δικαιώματα του Πάπα, αλλά οι Πάπες τις θεωρούσαν ανεπαρκείς. Η σύγκρουση φαινόταν άλυτη.

Ήταν ο Μπενίτο Μουσολίνι, ο φασίστας ηγέτης της Ιταλίας, που αποφάσισε να κλείσει αυτό το εκκρεμές κεφάλαιο. Στις 11 Φεβρουαρίου 1929, υπέγραψε με τον Πάπα Πίο ΙΑ’ τις περίφημες Λατερανές Συνθήκες, που άλλαξαν την ιστορία. Με αυτές, η Ιταλία αναγνώρισε την πλήρη ανεξαρτησία της Πόλης του Βατικανού, και ο Πάπας αναγνώρισε την Ιταλία και τη Ρώμη ως πρωτεύουσά της.

Η συμφωνία προέβλεπε και οικονομική αποζημίωση: η Ιταλία κατέβαλε στον Πάπα 750 εκατομμύρια ιταλικές λίρες σε μετρητά και 1 δισεκατομμύριο λίρες σε κρατικά ομόλογα. Έτσι θεωρήθηκε ότι αποκαταστάθηκε μέρος της ζημίας από την κατάργηση του Παπικού Κράτους.

Από εκείνη τη μέρα, το Βατικανό απέκτησε δικό του κράτος, δικό του νομικό σύστημα, δική του κυβέρνηση και διεθνή αναγνώριση. Η Αγία Έδρα και το Βατικανό διαχωρίστηκαν νομικά: το πρώτο είναι το παγκόσμιο θρησκευτικό κέντρο των Καθολικών, το δεύτερο το κυρίαρχο κρατίδιο που λειτουργεί ως «υλική βάση».

Αν και το όνομα του Μουσολίνι συνδέθηκε αργότερα με τις σκοτεινές σελίδες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η ίδρυση του Βατικανού ήταν ένα από τα μεγαλύτερα διπλωματικά του επιτεύγματα. Χωρίς τον Μουσολίνι, το πιθανότερο είναι ότι το Βατικανό όπως το γνωρίζουμε σήμερα να μην υπήρχε ποτέ.

Το μικρότερο κράτος του κόσμου γεννήθηκε μέσα από ένα φασιστικό καθεστώς, αλλά επιβίωσε μέσα στον χρόνο, αποκτώντας μια μοναδική θέση στον παγκόσμιο χάρτη: ένα ελάχιστο σε μέγεθος κράτος με τεράστια επιρροή, ακριβώς στην καρδιά της Ρώμης.