Κάλεσαν οι ίδιοι τους Τούρκους να πάρουν την πόλη γιατί προτιμούσαν τους Οθωμανούς από τους Φράγκους

Η ιστορία της Άμφισσας, που για αιώνες ήταν γνωστή ως Σάλωνα, κρύβει ένα απίθανο περιστατικό που δεν μοιάζει με κανένα άλλο στην ελληνική ιστορία. Γύρω στο 1397, οι ίδιοι οι κάτοικοι της πόλης προσκάλεσαν τους Οθωμανούς να την καταλάβουν. Και το έκαναν, όχι επειδή αναγκάστηκαν, αλλά επειδή τους προτιμούσαν από τους κατακτητές που ήδη είχαν: τους Φράγκους.

Οι Σάλωνα ήταν τότε πρωτεύουσα μιας φραγκικής κομητείας. Από το 1205, μετά τη Δ’ Σταυροφορία, είχαν περάσει σε χέρια Λατίνων. Οι Φράγκοι έχτισαν το κάστρο πάνω στην αρχαία ακρόπολη και επέβαλαν φεουδαρχικούς νόμους, καταπιέζοντας τους Έλληνες ντόπιους, που έβλεπαν τις περιουσίες τους να αφαιρούνται και τους ίδιους να ζουν στο περιθώριο.

Η κατάσταση χειροτέρευσε όταν η εξουσία πέρασε σε έναν φραγκικό ιερέα ονόματι Στράτο, άνθρωπο φιλοχρήματο και άγριο. Σύμφωνα με την παράδοση, αυτός άρπαξε μια όμορφη νεαρή, ανιψιά του επισκόπου Σεραφείμ, και τη φυλάκισε στο κάστρο, όπου τελικά τη σκότωσε. Η κοπέλα λεγόταν Αρετή, και ο θάνατός της προκάλεσε σάλο. Το κάστρο έκτοτε ονομάστηκε «της Ωριάς», προς τιμήν της.

Ο επίσκοπος Σεραφείμ, μη αντέχοντας άλλο τη φραγκική κυριαρχία, αποφάσισε να ζητήσει βοήθεια από τους Οθωμανούς. Οι Τούρκοι ήταν τότε ανερχόμενη δύναμη στη Ρούμελη και ο ίδιος τους κάλεσε να καταλάβουν την πόλη. Και δεν ήταν μόνος: οι ίδιοι οι κάτοικοι, βασανισμένοι από δύο αιώνες κατοχής, υποστήριξαν το σχέδιο. Προτίμησαν την εξουσία του σουλτάνου από την καταπίεση των Λατίνων.

Έτσι, το 1397, ο Οθωμανός σουλτάνος Βαγιαζήτ Α΄ ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα και κατέλαβε τα Σάλωνα. Δεν χρειάστηκε μεγάλη μάχη. Η είσοδος των Οθωμανών έγινε σχεδόν με λαϊκή αποδοχή. Από εκείνη τη στιγμή και μέχρι το 1821, η πόλη θα παραμείνει υπό οθωμανική κυριαρχία, με ολιγόχρονες εξαιρέσεις.

Η ιστορία αυτή αναδεικνύει μια εντελώς διαφορετική διάσταση της τουρκοκρατίας: σε μερικές περιπτώσεις, οι Τούρκοι δεν μπήκαν με τη βία, αλλά ως αποτέλεσμα επιλογής των ίδιων των χριστιανών. Όχι επειδή οι Οθωμανοί ήταν καλύτεροι, αλλά επειδή οι προηγούμενοι κατακτητές είχαν εξαντλήσει κάθε αντοχή.

Αξίζει να τονιστεί πως αυτό το γεγονός, παρότι απολύτως ιστορικό, δεν διδάσκεται σχεδόν ποτέ. Αντιστρατεύεται τις απλουστευμένες αφηγήσεις «καλών και κακών», φωτίζει όμως τις πραγματικές πολιτικές αποφάσεις των τοπικών κοινοτήτων, που έπρεπε να επιβιώσουν σε έναν κόσμο γεμάτο κινδύνους, λεηλασίες και συγκρούσεις.

Η Άμφισσα του σήμερα διατηρεί το κάστρο εκείνο, το Κάστρο των Σαλώνων, ως σύμβολο μιας εποχής που ο λαός διάλεξε τον πιο ήπιο δυνάστη. Όχι γιατί πίστεψε στην ανεκτικότητα, αλλά γιατί δεν άντεχε πια την παλιά τυραννία. Μια σπάνια πράξη συλλογικής επιλογής, που συγκλονίζει με τη δύναμή της.