Τι είναι οι Άγιοι Νικόληδες, το φαινόμενο που άναβε φλόγες στα κατάρτια και τρόμαζε ναυτικούς επί αιώνες

Δεν ήταν κεραυνός. Δεν ήταν φωτιά. Ήταν μπλε λάμψη. Σιωπηλή, ανατριχιαστική, σαν να ζωντάνευε ο ίδιος ο αέρας πάνω απ’ το κατάρτι. Οι ναυτικοί την έβλεπαν να στέκεται πάνω απ’ τα καράβια τους, μέσα στο μαύρο σκοτάδι της καταιγίδας, και ήξεραν πως κάτι επέστρεφε από τους θεούς ή από τους νεκρούς. Την έλεγαν «Άγιοι Νικόληδες».

Η επιστήμη τη λέει «φωτιά του Αγίου Έλμου». Δεν καίει, δεν καταστρέφει. Είναι πλάσμα – η τέταρτη κατάσταση της ύλης. Δημιουργείται όταν η ατμόσφαιρα φορτίζεται με τόσο μεγάλη ηλεκτρική τάση, ώστε ο ίδιος ο αέρας γύρω από αιχμηρά σημεία –κατάρτια, καμπαναριά, κέρατα βοδιών– να ιονίζεται και να φωσφορίζει. Η λάμψη είναι μπλε ή μωβ. Το βουητό, μεταλλικό. Σαν ψίθυρος του ουρανού.

Η παράδοση, όμως, δεν το είδε ποτέ έτσι. Οι ναυτικοί φοβούνταν. Άλλοι έλεγαν πως είναι ψυχές πνιγμένων. Άλλοι πως είναι τελώνια που προειδοποιούν για τον θάνατο. Οι Βυζαντινοί τους έλεγαν «Ουρανίας». Οι αρχαίοι Έλληνες το αποκαλούσαν «Φωτιά της Ελένης». Όταν εμφανιζόταν διπλό, το ονόμαζαν «Φώτα των Διοσκούρων», σημάδι ότι οι θεοί της θάλασσας ήταν εκεί.

Στην Αργοναυτική Εκστρατεία, όταν η Αργώ παραλίγο να βουλιάξει, εμφανίστηκαν δύο φλόγες πάνω απ’ τους Τυνδαρίδες. Οι Αργοναύτες σώθηκαν. Από τότε, αν οι ναυτικοί έβλεπαν τη φωτιά διπλή, ήξεραν ότι η φουρτούνα τελείωνε. Αν ήταν μονή, σήμαινε καταστροφή.

Η ένταση που χρειάζεται για να φανεί αυτό το φαινόμενο είναι τεράστια: πάνω από 1.000 βολτ ανά εκατοστό. Αλλά δεν φαίνεται ποτέ απ’ το έδαφος. Θέλει σκοτάδι, θάλασσα, καταιγίδα, υγρασία και φόβο. Και κάπου εκεί, το σύμπαν στέλνει μπλε φωτιές πάνω από κεραίες, από φτερά αεροπλάνων, ακόμα και από τα φύλλα των δέντρων.

Το όνομα «Άγιοι Νικόληδες» ήρθε επειδή οι ναυτικοί προσεύχονταν στον Άγιο Νικόλαο όταν το έβλεπαν. Αργότερα το ταύτισαν με τον Άγιο Εράσμο της Φόρμια – τον San Elmo – και στις λατινικές γλώσσες το φαινόμενο πέρασε ως “St. Elmo’s Fire”. Οι Γάλλοι το λένε Feux de Saint-Elme. Οι Άγγλοι το κράτησαν όπως ήταν. Κανείς δεν το ξέχασε.

Κι αν το δεις ποτέ… μη μιλήσεις. Γιατί η φύση σπάνια προειδοποιεί τόσο ποιητικά, τόσο απόκοσμα, τόσο τρομακτικά.