Πήγαιναν διακοπές οι Αρχαίοι Έλληνες ή έμεναν όλο το χρόνο στην ίδια πόλη;

Το καλοκαίρι μάς πιάνει όλους η διάθεση να φύγουμε. Να κλείσουμε τη δουλειά, να πακετάρουμε ρούχα και να αναζητήσουμε ένα ήσυχο νησί, μια παραλία, ένα χωριό. Αλλά αυτό το ένστικτο της απόδρασης από την καθημερινότητα, το είχαν άραγε και οι Αρχαίοι Έλληνες; Μπορούσε ένας Αθηναίος του 5ου αιώνα π.Χ. να σηκωθεί μια μέρα και να πει «φεύγω για διακοπές»;

Στην πραγματικότητα, οι Αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν τη λέξη «διακοπές» όπως την ξέρουμε. Όμως δεν ζούσαν κι όλο το χρόνο κολλημένοι στο ίδιο σημείο. Το πέρα-δώθε ήταν συχνό, και όχι μόνο για δουλειές ή πόλεμο. Τα θρησκευτικά πανηγύρια, οι αθλητικοί αγώνες, οι φιλοσοφικές σχολές και τα ιερά λειτουργούσαν σαν αφορμές για μετακινήσεις, που σήμερα θα τις λέγαμε… τουριστικές.

Πάρε για παράδειγμα τους Δελφούς. Δεν ήταν μόνο το Μαντείο, αλλά και ένα παγκόσμιο κέντρο πολιτισμού. Οι επισκέπτες έρχονταν από κάθε γωνιά της Ελλάδας, όχι μόνο για να πάρουν χρησμό, αλλά για να δουν έργα τέχνης, να παρακολουθήσουν αγώνες, να κάνουν εμπορικές συμφωνίες. Και φυσικά, να απολαύσουν την εμπειρία. Οι Δελφοί δεν ήταν απλώς ιεροί. Ήταν και εντυπωσιακοί, κοσμοπολίτικοι, γεμάτοι ιστορίες.

Το ίδιο και η Ολυμπία. Ποιος πήγαινε εκεί μόνο για τους αγώνες; Έμποροι, καλλιτέχνες, ποιητές και ταξιδιώτες γέμιζαν τον χώρο γύρω από το στάδιο. Οι παραποτάμιες περιοχές με τα καταλύματα, τα εστιατόρια της εποχής και οι περιστασιακές παραστάσεις έκαναν την Ολυμπία έναν ιδανικό τόπο για κάτι που σήμερα θα λέγαμε «απόδραση πολλών ημερών».

Μην ξεχνάμε και τις Διονυσιακές γιορτές στην Αθήνα. Αν ήσουν κάτοικος άλλης πόλης, μπορεί να ταξίδευες ως την Αθήνα μόνο και μόνο για να δεις μια νέα τραγωδία του Σοφοκλή ή του Ευριπίδη. Το θέατρο ήταν εμπειρία ζωής. Μαζί με τις πομπές, τα συμπόσια και τη φασαρία της αγοράς, έφτιαχναν ένα πακέτο τόσο συναρπαστικό, όσο και μια εβδομάδα σε φεστιβάλ σήμερα.

Υπήρχε και κάτι άλλο: οι εξοχικές κατοικίες. Δεν ήταν όλοι οι πολίτες σε θέση να έχουν «θερινό σπίτι», αλλά οι εύποροι φρόντιζαν να απομακρύνονται από το κέντρο της πόλης τους όταν μπορούσαν. Είτε για να ηρεμήσουν, είτε για να φιλοξενήσουν φίλους, είτε απλώς για να βρεθούν πιο κοντά στη φύση. Οι λόφοι γύρω από την Αθήνα, η ακτογραμμή της Αττικής, ακόμη και τα νησιά, γίνονταν καλοκαιρινοί προορισμοί για τους πιο προνομιούχους.

Ακόμα και οι φιλόσοφοι αναζητούσαν αλλαγή σκηνικού. Ο Πλάτωνας είχε την Ακαδημία του, ο Αριστοτέλης το Λύκειο, αλλά και οι δύο ταξίδευαν πολύ, δίδασκαν εκτός Αθηνών, φιλοξενούνταν σε αυλές ηγεμόνων. Το ίδιο και οι σοφιστές, που πηγαινοέρχονταν από πόλη σε πόλη δίνοντας διαλέξεις και συγκεντρώνοντας μαθητές.

Στην ελληνιστική εποχή, οι μετακινήσεις γίνονται ακόμη πιο άνετες και οργανωμένες. Οι δρόμοι βελτιώνονται, τα λιμάνια γεμίζουν καινούργια πλοία και οι πόλεις γίνονται πιο προσβάσιμες. Οι εύποροι ταξιδεύουν για να επισκεφθούν βιβλιοθήκες, να δουν νέα αγάλματα, να κάνουν σπουδές ή να χαλαρώσουν στα λουτρά. Στην Αλεξάνδρεια, τη Ρόδο, την Πέργαμο, η ζωή θυμίζει περισσότερο αστικό τουρισμό παρά παραδοσιακή αρχαιότητα.

Άρα λοιπόν, μπορεί να μην είχαν τις λέξεις «ξενοδοχείο», «αεροπορικά εισιτήρια» ή «booking», αλλά οι Αρχαίοι Έλληνες είχαν σίγουρα το μικρόβιο της εξερεύνησης. Το ταξίδι, η αλλαγή παραστάσεων, η προσωρινή απομάκρυνση από την καθημερινότητα ήταν για εκείνους τρόποι να ζήσουν πιο πλήρως, να καλλιεργηθούν και να εμπνευστούν. Και ναι, αν τους ρωτούσες «πήγαινες ποτέ διακοπές;» — ίσως σου απαντούσαν: «Όχι όπως εσείς, αλλά κάπως έτσι.»